Çifte Minareli Medrese, Anadolu Selçuklu Devleti’nin mimari mirasını günümüze taşıyan en görkemli yapılardan biri olarak Sivas’ın tarihi kimliğini şekillendirmektedir. İç Anadolu Bölgesi gezilecek yerleri arasında özel bir konuma sahip olan bu tarihi kentimiz; sadece Selçuklu ve İlhanlı dönemi eserleriyle değil, yakın tarihimizin ve cumhuriyetimizin köşe taşlarından Sivas Kongresi’ne ev sahipliği yapmasıyla da öne çıkar. Zengin bir tarihsel katmana sahip olan şehirde ayrıca bölgenin geçmişine ışık tutan zengin bir arkeoloji müzesi de (Sivas Arkeoloji Müzesi) yer almaktadır.
Çifte Minareli Medrese’nin Önemi ve Tarihsel Arka Planı
Sivas şehrinin yerleşim tarihi Neolitik döneme kadar uzanmaktadır. Bölgede gerçekleştirilen arkeolojik kazılar neticesinde M.Ö. 5000’li yıllara ait çeşitli yerleşim yerleri ile höyükler tespit edilmiş ve değerli buluntular gün yüzüne çıkarılmıştır. Şehrin kimler tarafından kurulduğu yazılı kaynaklarda net olarak belirtilmese de Hititler döneminden itibaren bölge stratejik bir yerleşim alanı haline gelmiştir.
Zaman içerisinde M.Ö. 700’lerde Asurlular, M.Ö. 600’lerin başında ise İskitler bölgeye hâkim olmuştur. İlerleyen süreçte Medler, Persler, Makedonlar, Roma ve Bizans İmparatorlukları’nın sınırlarına dâhil olan Sivas, Anadolu’nun en zengin tarihsel katmanlarından birine ev sahipliği yapmaktadır. Bunun en zengin örneklerini Anadolu Medeniyetleri Müzesi içinde görmek de ayrıca mümkündür.
1071 Malazgirt Zaferi’nin ardından Türklerin Anadolu’ya girişiyle başlayan I. Beylikler Dönemi’nde Sivas ve çevresinde Danişmentli Beyliği kurulmuştur. Bölge, Anadolu Selçuklu Devleti ile Danişmentliler arasında zaman zaman el değiştirmiş; 14. yüzyılın başlarında ise Moğol akınları neticesinde İlhanlı hâkimiyetine girmiştir.
İşte Çifte Minareli Medrese, bu karmaşık tarihsel sürecin ortasında, Anadolu Selçuklu mimari geleneğinin en önemli simgelerinden biri olarak inşa edilmiştir. Günümüzde medresenin yalnızca görkemli ön cephesi ve Taç Kapısı ayakta kalabilmiş olsa da taşıdığı estetik değer bakımından Selçuklu sanatının Anadolu’daki en seçkin örnekleri arasında yer almaktadır. Ayrıca Çifte Minareli Medrese 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi içine alınmıştır.
Konu Başlıkları
- Çifte Minareli Medrese Kısa Bilgiler Tablosu
- Çifte Minareli Medrese Nerede ve Nasıl Gidilir?
- Çifte Minareli Medrese Ziyaret Bilgileri 2026
- Çifte Minareli Medrese’de Neler Var?
- Çifte Minareli Medrese’de Görülmesi Gerekenler
- Sivas Çifte Minareli Medrese Mimarisi ve Özellikleri
- Taç Kapı ve Cephe Süslemeleri
- Çifte Minareli Medrese Minareleri ve Ma’kılî Kufi Yazıları
- Sivas Çifte Minareli Medrese Tarihi
- Yıkılış Süreci ve Tarihteki Değişimleri
- UNESCO Dünya Mirası Listesi
- Çifte Minareli Medrese Hakkında İlginç Bilgiler
- Rakamlarla Çifte Minareli Medrese
- Sivas Çifte Minareli Medrese Efsaneleri ve Gizemleri
- Çifte Minareli Medrese Çevresinde Gezilecek Yerler
- Sivas Çifte Minareli Medrese Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Ayrıca İlgili Kaynaklar
Çifte Minareli Medrese Kısa Bilgiler Tablosu
| Özellik / Detay | Açıklama / Veri |
|---|---|
| Yapılış Yılı | 1271 (Hicri 670) |
| Kısmi Yıkılış Yılı | 1882 (Sivas Valisi Sırrı Paşa döneminde hastane yapımı için yıktırılmıştır) |
| Yapı Alanı (Yüzölçümü) | Ön cephe genişliği 37,54 m olup, kazılardan elde edilen verilere göre yaklaşık 37,54 m × 29 m boyutlarında bir taban alanına oturmaktaydı. |
| Minare Yüksekliği | Minarelerin mevcut yüksekliği yaklaşık 20 metredir. |
| Orijinal Bölüm Sayısı | Açık avlulu, iki katlı ve 4 eyvanlı plana sahipti; bünyesinde müderris ve öğrenci odalarından oluşan 30’dan fazla hücre, zaviye ve hamam yer almaktaydı. |
| Ana Süsleme & Motif Türleri | Rumi ve palmet motifleri, geometrik çini mozaikler, kabartma taş işçiliği ve Ma’kılî Kufi hat sanatı. |
| Öne Çıkan Süsleme Detayı | Taç kapıda 6 farklı katmandan (kuşaktan) oluşan geometrik taş bezemesi ve minarelerde firuze ile patlıcan moru sırlı çiniler kullanılmıştır. |
| İlginç Bilgi 1: Dönemin Veziri | Yapıyı inşa ettiren İlhanlı Veziri Şemseddin Cüveyni, aynı zamanda dönemin ünlü bir devlet adamıdır; Anadolu Selçuklu mimarisine İlhanlı estetiğini harmanlayan ender eserlerdendir. |
| İlginç Bilgi 2: İkili Sistem (Binary) Kurgusu | Güney minaresinin kaidesindeki Kufi panoda yer alan harf dizilimi, günümüz bilgisayar programlamasındaki ikili sayı sistemine (Binary Code) benzer bir matematiksel matrisle tasarlanmıştır. |
| İlginç Bilgi 3: “Diyorama” Gibi Ayakta Kalan Eser | Günümüzde Türkiye’de arka kısımları tamamen yıkılmış, sadece anıtsal ön cephesi ve çifte minaresi bir sahne dekoru veya diyorama gibi tek bir cephe olarak ayakta kalan en görkemli yapıdır. |
Çifte Minareli Medrese Nerede ve Nasıl Gidilir?
Çifte Minareli Medrese; İç Anadolu Bölgesi‘nin köklü tarihsel merkezlerinden biri olan Sivas ilinin merkez ilçesinde, tarihi Kent Meydanı sınırları içerisinde yer almaktadır. İlhanlı Devleti‘nin veziri Şemseddin Cüveyni tarafından 1271 yılında inşa ettirilen bu anıtsal yapı; Sivas Ulu Camii, Şifaiye Medreseyi ve Buruciye Medreseyi ile aynı tarihi havzada, kentin kalbinde konumlanmıştır.
Kentin tam merkezinde yer alması sebebiyle Çifte Minareli Medrese‘ye ulaşım son derece pratiktir. Yapıya ulaşım alternatifleri şu şekildedir:
Şehir İçi Ulaşım ve Yürüyüş Rotaları
Sivas şehir merkezinde bulunan Kent Meydanı‘na (Atatürk Caddesi) ulaşan tüm toplu taşıma araçları ile yapıya kolayca varılabilir:
- Yürüyerek Ulaşım: Sivas kent merkezindeki otellerden, hükümet konağından veya tarihi çarşılardan sadece birkaç dakikalık yürüyüşle Çifte Minareli Medrese‘ye geçiş yapılabilir.
- Şehir İçi Halk Otobüsleri: Sivas‘ın tüm mahallelerinden kalkan halk otobüslerinin büyük çoğunluğu Kent Meydanı ve Atatürk Caddesi duraklarından geçmektedir. Duraktan indikten sonra 1-2 dakikalık yürüyüşle anıtsal taç kapıya ulaşılır.
Sivas Nuri Demirağ Havalimanı’ndan Ulaşım
Uçakla seyahat eden ziyaretçiler için en yakın varış noktası Sivas Nuri Demirağ Havalimanı‘dır:
- Havaş ve Yolcu Servisleri: Havalimanına inen tüm uçak seferleri için hizmet veren HAVAŞ veya belediye otobüs servisleri doğrudan Sivas Kent Meydanı‘na gitmektedir. Yaklaşık 22 kilometrelik mesafe servislerle 25-30 dakikada katedilmektedir.
- Taksi veya Araç Kiralama: Havalimanından tutulacak ticari taksiler veya kiralanan araçlarla D850 karayolu takip edilerek doğrudan şehir merkezindeki medrese alanına ulaşılabilir.
Sivas Yüksek Hızlı Tren (YHT) Garı ve Otogar Bağlantısı
Demiryolu veya karayolu ile kente gelen seyahat severler için ulaşım detayları şu şekildedir:
- Sivas YHT Garı’ndan Ulaşım: Ankara – Sivas Yüksek Hızlı Tren hattını kullanarak Sivas YHT Garı‘na gelen ziyaretçiler, gar önünden kalkan şehir içi otobüsler veya taksilerle yaklaşık 2,5 kilometrelik mesafeyi 5-10 dakikada aşarak Kent Meydanı‘na ulaşabilirler.
- Sivas Şehirlerarası Otobüs Terminali’nden (AŞTİ) Ulaşım: Otogardan hareket eden şehir içi dolmuşlar veya otobüs firmalarının şehir içi servisleri ile yaklaşık 5 kilometrelik mesafe katedilerek medresenin bulunduğu tarihi meydana varılır.
Çifte Minareli Medrese Ziyaret Bilgileri 2026
Sivas merkezde yer alan Cumhuriyet Meydanı, Anadolu Selçuklu mimarisinin en nadide eserlerine ev sahipliği yapmaktadır. Meydanda Çifte Minareli Medrese, Şifaiye Medresesi ve Buruciye Medresesi yan yana konumlanmıştır. Bölgenin bir diğer önemli yapısı olan Gök Medrese ise meydana oldukça yakın bir yürüme mesafesinde bulunur.
Günümüzde yapının iç bölümüne ziyaretçi kabul edilmemektedir. Üç cephesi tamamen yıkılmış olduğu için Çifte Minareli Medrese, Sivas Cumhuriyet Meydanı’nın hemen her noktasından rahatlıkla görülebilmekte ve fotoğraflanabilmektedir.
Hemen karşısındaki Şifaiye Medresesi’nin girişine bakan görkemli Taç Kapı ve ön cephe, günün her saatinde ücretsiz olarak ziyaret edilebilir. Yapının içine giriş kapalı olsa da Anadolu Selçuklu sanatına ve mimarisine ilgi duyanlar için bu tek cephe; minareleri, ince işlenmiş taş bezemeleri ve Taç Kapısı ile unutulmaz bir görsel şölen sunmaktadır.
Çifte Minareli Medrese’de Neler Var?
Günümüze yalnızca doğu cephesi ulaşabilmiş olsa da Çifte Minareli Medrese, ayakta kalan parçalarıyla bile Selçuklu mimari sanatının en görkemli detaylarını barındırmaktadır. Yapının fiziki gövdesi büyük oranda yıkılmış olsa da ön cephede yer alan unsurlar ziyaretçilere muazzam bir görsel zenginlik sunar.
Yapıda görebileceğiniz başlıca mimari ögeler şunlardır:
İki Adet Yivli Tuğla Minare
Yapıya adını veren ve gökyüzüne uzanan çini süslemeli, yivli formda inşa edilmiş görkemli minareler.
Anıtsal Taç Kapı (Portal)
Selçuklu taş işçiliğinin en ince detaylarını, geometrik ve bitkisel motiflerini taşıyan ana giriş kapısı.
Taş Süslemeli Ön Cephe
Taç kapının sağında ve solunda yer alan, ince işçilikle bezenmiş nişler ve taş kabartmalar.
Çini Remizleri ve Motifler
Minare gövdelerinde zamanın tahribatına rağmen varlığını koruyan Selçuklu mavisi çini kalıntıları.
Çifte Minareli Medrese’de Görülmesi Gerekenler
Bina bütünüyle günümüze ulaşamamış olsa da ayakta kalan ön cephe, Selçuklu ve İlhanlı dönemi taş ile çini sanatının en ince detaylarını sergilemektedir. Yapıyı incelerken özellikle gözden kaçırılmaması gereken öne çıkan detaylar şunlardır:
Taç Kapı’daki Geometrik ve Bitkisel Taş Oymaları
Selçuklu taş işçiliğinin zirvesi sayılan kapı üzerindeki palmet, hayat ağacı ve karmaşık geometrik motifler mutlaka yakından incelenmelidir.
Minarelerdeki Çini Detayları ve Yiv Yapısı
Minare gövdesine işlenen tuğla dizilimi ve aralara serpiştirilmiş turkuaz renkli Selçuklu çinilerinin kalıntıları, dönemin renk anlayışını gözler önüne serer.
Meydan Mimarisi ile Bütünleşmesi
Yapının hemen karşısında yer alan Şifaiye Medresesi ile oluşturduğu simetrik ve tarihi meydan dokusu, özellikle fotoğraf tutkunları için eşsiz bir açı sunar.
Köşe Kuleleri ve Cephe Süslemeleri
Ön cephenin her iki köşesinde yer alan destek kuleleri üzerindeki ince işlenmiş taş kabartmalar ve nişler detaylıca gözlemlenmelidir.
Sivas Çifte Minareli Medrese Mimarisi ve Özellikleri
Göz alıcı ön cephesiyle günümüze ulaşan Çifte Minareli Medrese, Anadolu Selçuklu mimarisinin, taş ustalığının ve çini sanatının en abidevi örneklerinden biridir. Taç kapısı çift minare ile taçlandırılmış nadir yapılardan biri olan medrese, bu tasarım anlayışıyla Anadolu’daki öncü geleneği sürdürür. Anadolu’da çift minareli taç kapı uygulamasının ilk örneği Konya’daki Sahip Ata Camii’nde görülmektedir.
Son yıllarda gerçekleştirilen arkeolojik kazılar, yapının açık avlulu ve dört eyvanlı bir plana sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu veriler, medresenin Erzurum Çifte Minareli Medrese ile benzer bir mimari tipolojide inşa edildiğini ve iki katlı bir yapı olduğunu kanıtlamaktadır.
Ayrıca çevre temellerinden anlaşıldığı üzere mimari kompleks; hamam, zaviye ve diğer külliye birimlerini de bünyesinde barındırmaktadır.
Ön Cephe Yapısı
37,54 metre uzunluğundaki ön cephe kesme taş malzemeden inşa edilmiştir. Kesme taş kaplama, iç kısımda minarelere çıkışı sağlayan sivri kemerlerin hemen üzerinde son bulur. Frontal cephenin ve anıtsal kapının arkasında yükselen çifte minarelerde ise tuğla ve sırlı çini işçiliği hakimdir.
Taç Kapı ve Cephe Süslemeleri
Yapının ana girişini oluşturan Taç Kapı, merkezinde mukarnaslı büyük bir niş ve yanlarda yer alan daha küçük nişlerle derinlik kazanmıştır. Beşik tonoz örtülü giriş eyvanının üst kısmında merdiven aksı yer alır.
Taç Kapı’ya yan açılardan bakıldığında, minarelerin devamı niteliğindeki yarım silindirik gövdeler üzerinde dışa taşkın çiçek demeti kabartmaları göze çarpar. Üst ve alt kısımlardan şeritlerle bağlanan bu özel motifler, Sivas Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası’ndaki plastik taş sanatıyla büyük benzerlik göstermektedir.
Giriş portalindeki taş işçiliği dıştan içe doğru şu katmanlarla şekillenir:
- Dış Çerçeve: Mukarnaslı, çiçek bezemeli ve palmet dizilerinden oluşan geniş bordürler.
- Geometrik Kuşaklar: Çiçek motiflerinin küçültülmüş versiyonları, çeşitli geometrik şekiller ve yıldız motifli dar şeritler.
- Kitabe Alanı: İki bezeme şeridi arasına konumlandırılmış tarihi kitabe bölümü.
- Sivri Kemer ve Niş: Mukarnaslı nişin üzerini örten, iç içe silmeli sivri kemer ve içerisinde yer alan üç boyutlu palmet kabartmaları.
Cephenin sağ ve sol köşelerinde yer alan iki adet yarım paye ise birer köşe kulesi olmaktan ziyade, medresenin komşu yapılarla sınırını belirleyen bitkisel motifli mimari unsurlardır.
Çifte Minareli Medrese Minareleri ve Ma’kılî Kufi Yazıları
Yapının silindirik formdaki minareleri, uzun dikdörtgen kaideler ve pabuçluk bölümleri üzerinde yükselmektedir. Şerefe kısımlarına mukarnas geçişlerle ulaşılan minarelerde, Selçuklu-İlhanlı tuğla ve çini süsleme sanatının en üst düzey örnekleri sergilenir.
Matematiksel Yazı Panoları
Her iki minare kaidesinde yer alan panolarda geometrik ve matematiksel bir kurguya sahip Ma’kılî Kufi yazı tarzı uygulanmıştır:
- Kuzey (Sol) Minare: Firuze ve patlıcan moru sırlı çiniler ile tuğlaların birleşimiyle oluşturulan panoda, dört farklı yöne bakacak şekilde “Allah” lafzı işlenmiştir.
- Güney (Sağ) Minare: Onarımlar sonrası anlamsız desenler gibi görünen panonun, yapılan araştırmalar sonucunda ikili (binary) kodlama sistemine benzer bir matematiksel düzenle tasarlandığı çözülmüştür. Bu panoda Arap harfleriyle sırasıyla Muhammed, Ebubekir, Ömer, Osman ve Ali isimleri yazmaktadır.
Minare gövdelerinde ise yatay yerleştirilmiş kare ve dikdörtgen tuğlaların arasına patlıcan moru çiniler dizilerek Ma’kılî üslupta “Muhammed” yazısı tekrarlanmıştır.
Minare Pabuçluğu
Silindirik gövdeye geçişi sağlayan pabuçluk bölümü, yatay tuğlalar arasına derzlenen ince çini parçalarıyla süslenmiştir. On iki adet sivri kemerli nişten oluşan geçiş alanındaki bitkisel bezemelerde, sonsuzluk prensibini simgeleyen altı köşeli yıldızlar ve palmet motifleri yer alır.
Sivas Çifte Minareli Medrese Tarihi
Türkiye’de “Çifte Minareli” tipolojisine sahip iki ikonik medrese bulunmaktadır; bunlardan biri Sivas’ta, diğeri ise Erzurum’da yer alır. Yapım tarihlerinin birbirine yakınlığı sebebiyle tarihçeleri sıkça karıştırılan Sivas Çifte Minareli Medrese; tarihi kaynaklarda Cüveyni Darül Hadisi, Vezir Şemseddin Medresesi ve Evkafı Medrese-i Pervane Bey isimleriyle de anılmaktadır.
Yapım Yılı ve İlhanlı Dönemi
Üzerinde yer alan kitabeye göre yapı, 1271 yılında inşa edilmiştir. Mimarının kim olduğu tam olarak bilinmese de medreseyi yaptıran kişi, dönemin İlhanlı Devleti Veziri Sahip Mehmet Şemseddin Cüveyni’dir.
İlhanlılar’ın henüz İslamiyet’i kabul etmediği bu dönem, 26 Haziran 1243 Kösedağ Savaşı sonrasında Anadolu ve Sivas’ta kurulan Moğol hakimiyetinin getirdiği sulh yıllarına denk gelir. Eser, ilk dönemlerinde İslam Hukuku alanında eğitim vermek amacıyla kurulmuştur.
Yıkılış Süreci ve Tarihteki Değişimleri
Medresenin ne zaman terk edildiği tam olarak bilinmemekle birlikte, Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde ve 1835-1836 Vakıf Sayım Defterleri envanterlerinde yapının adının geçmemesi dikkat çekicidir. Yapının 1850’li yılların ortalarında büyük oranda yıkıldığı tahmin edilmektedir.
Medresenin geçirdiği tarihsel dönüşümler ve geçirdiği evreler şunlardır:
- 1882 Yıkımı ve Taşların Yeniden Kullanımı: Harabe haldeki medrese, dönemin Sivas Valisi Sırrı Paşa tarafından ön cephesi hariç yıktırılmıştır. Bu yıkımdan elde edilen kaliteli kesme taşlar, Hacı İzzet Paşa Camii inşaatında kullanılmıştır.
- Hastane ve Askeri Dönem (1886): Yapının ana eyvan bölümüne bir hastane inşa edilmiş, bu alan sonraki yıllarda Askeri Rüştiye olarak hizmet vermiştir.
- İlkokul ve Sonraki Yıkımlar (1914–1960): Medrese 1914-1960 yılları arasında ilkokul olarak kullanılmıştır. 1946’da minare şerefeleri restore edilmiş; 1960 yılında ise yapı, ikonik ön cephesi hariç tekrar komple yıktırılarak çevresi düzenlenmiştir.
- Yıldırım Düşmesi ve Restorasyonlar: 1972 yılında güney minaresine yıldırım düşmüş ve ardından onarıma alınmıştır. 2007 yılında başlayıp üç yıl süren kapsamlı restorasyon çalışmasıyla ön cephe, minareler ve kazılarda ortaya çıkarılan temeller koruma altına alınmıştır.
UNESCO Dünya Mirası Listesi
Sivas Çifte Minareli Medrese, Selçuklu taş ve çini sanatındaki benzersiz yeri sayesinde 2014 yılında “Anadolu Selçuklu Medreseleri” başlığı altında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi‘ne dahil edilmiştir.
15 Nisan 2024 tarihi itibarıyla bu prestijli listede Sivas Çifte Minareli Medrese ile birlikte şu nadide Anadolu Selçuklu eserleri yer almaktadır:
- Cacabey Medresesi (Kırşehir)
- İnce Minareli Medrese & Karatay Medresesi (Konya)
- Erzurum Çifte Minareli Medrese & Yakutiye Medresesi (Erzurum)
- Buruciye Medresesi & Gök Medrese (Sivas)
- Sahibiye Medresesi & Çifte Medrese (Kayseri)
Çifte Minareli Medrese Hakkında İlginç Bilgiler
Çifte Minareli Medrese; sadece Sivas‘ın simgesi olmakla kalmayıp, Anadolu Selçuklu ve İlhanlı mimari sanatının en görkemli taş işçiliği örneklerinden biridir. 1271 yılında İlhanlı Devleti‘nin veziri Şemseddin Cüveyni tarafından yaptırılan bu anıtsal yapı, günümüze yalnızca muhteşem taç kapısı ve çifte minaresiyle ulaşmış olmasına rağmen, mimari sırları ve yaşanmışlıklarıyla büyüleyici bir tarihe sahiptir.
Görkemli yapının geçmişi ve mimari detayları hakkında öne çıkan ilginç bilgiler şu şekildedir:
1271 Yılı Mucizesi: Üç Anıtsal Yapının Aynı Yıl İnşası
1271 yılı Sivas ve Türk mimarlık tarihi açısından eşi benzeri olmayan bir yıldır. Aynı şehirde, aynı yıl içerisinde üç devasa ilim merkezi inşa edilmiştir: İlhanlı veziri tarafından yaptırılan Çifte Minareli Medrese, Anadolu Selçuklu veziri Muzaffer Buruciyerdi tarafından yaptırılan Buruciye Medreseyi ve Mecdüddin İsa tarafından yaptırılan Gök Medrese. Bu durum, dönemin Sivas kentinin İslam dünyasındaki ilim ve mimari rekabetin kalbi olduğunu göstermektedir.
Sadece Ön Cephesi Ayakta Kalan Tektonik Miras
Mühendislik ve mimari açıdan kentin en şaşırtıcı yapısıdır. Medresenin arkasında yer alan hücreler, derslikler ve avlu zaman içerisinde yaşanan büyük depremler ve yıkımlarla tamamen ortadan kalkmıştır. Günümüzde yapının sadece anıtsal ön cephesi, çift minaresi ve görkemli taç kapısı ayakta kalmıştır. Bu tektonik ön cephe, arka gövdesi olmadan tek başına abidevi bir heykel gibi kentin merkezinde yükselmektedir.
Çini ve Taş Süslemelerdeki Geometrik Simetri
Medresenin 20 metreye yaklaşan çini kaplı tuğla minareleri ve kesme taş taç kapısı üzerindeki geometrik motifler, İslam sanatının matematiksel zirvesidir. Taş yüzeye işlenen rölyeflerde hiçbir motif birbirini aynen tekrar etmez; sonsuzluğu simgeleyen palmetler, rumi motifler ve hat yazıları milimetrik bir taş işçiliğiyle işlenmiştir. Minarelerde kullanılan turkuaz ve lacivert sırlı çiniler, İlhanlı çini sanatının en nitelikli örneklerindendir.
Taş Üzerine İşlenen Mührü: Vezir Şemseddin Cüveyni
Yapının banisi olan Şemseddin Cüveyni, ünlü tarihçi Ata Melik Cüveyni‘nin kardeşidir ve İlhanlı hükümdarları Hülagü Han ile Abaqa Han dönemlerinde devletin maliye ve idare mekanizmasını yöneten en güçlü vezirdir. Cüveyni, bu anıtsal yapıyı İlhanlı gücünü ve kendi kültürel hami kimliğini Anadolu‘da ölümsüzleştirmek amacıyla yaptırmıştır.
Minarelerdeki Asimetrik Şerefe Detayları
Uzaktan bakıldığında tamamen simetrik görünen ikiz minareler, ince detaylarda birbirinden farklı taş işçiliklerine sahiptir. Türk-İslam mimarisinde ustaların göze tam simetri yerine nazar değmemesi ve el emeğinin özgünlüğü adına uyguladığı bu hafif asimetrik dokunuşlar, sağ ve sol minarenin kaide taş süslemelerinde net bir şekilde fark edilmektedir.
Hat Sanatının Taşla Buluşması: Ayet ve Dular
Taç kapının mukarnaslı nişini çevreleyen bordürlerde, oyma taş tekniğiyle yazılmış Kufi ve Sülüs hat örnekleri yer alır. Taş üzerine bir hat sanatı tablosu gibi işlenen bu kabartmalarda Kur’an-ı Kerim‘den ayetler ve yapının yapılış amacını belirten kitabeler yer almaktadır.
Osmanlı Döneminde Askeri Depo ve Tophane Olarak Kullanımı
19. Yüzyıla gelindiğinde özgün medrese işlevini kaybeden ve gövdesi yıkılan yapı, Osmanlı Dönemi‘nde Sivas kalesinin ve ordunun mühimmat ihtiyacı için Tophane ve cephanelik olarak kullanılmıştır. Yapının taç kapısının sağlamlığı, ordu cephanesinin emniyetle muhafaza edilmesini sağlamıştır.
Rakamlarla Çifte Minareli Medrese
Sivas’ın simgesi konumundaki Çifte Minareli Medrese; İlhanlı mimari mirasının, taş işçiliğinin ve oran orantı estetiğinin sayıların nesnel diliyle ifadesidir. Anıtsal yapıya ve tarihsel sürecine dair öne çıkan temel sayısal veriler ve istatistiksel detaylar şu şekildedir:
- 1271 Yılı: Yapının İlhanlı Devleti Veziri Şemseddin Cüveyni tarafından Sivas kent merkezinde inşa ettirildiği tescilli kuruluş tarihidir.
- 2 Adet Anıtsal Minare: Taç kapının iki yanında yükselen, tuğla örgü üzerine turkuaz ve lacivert çini süslemeleriyle bezeli tescilli ikiz minare sayısıdır.
- 19,20 Metre Minare Yüksekliği: Medresenin kesme taş kaideler üzerinde yükselen ve günümüze kadar ayakta kalmayı başaran çini kaplı minarelerinin yaklaşık yüksekliğidir.
- 12,70 Metre Taç Kapı Genişliği: Anadolu Selçuklu ve İlhanlı taş oymacılığının zirvesi kabul edilen anıtsal giriş kapısının (portal) toplam cephe genişliğidir.
- 1 Mimaride 3 Farklı Taş Malzeme: Yapının inşasında kullanılan ana malzeme türleridir; alt kaidelerde düzgün kesme mermer/kalker taş, üst bedenlerde tuğla ve süslemelerde sırlı çiniler kullanılmıştır.
- 755 Yıllık Tarihsel Yaş: Yapının inşa edildiği 1271 yılından günümüze kadar Sivas Kent Meydanı‘nda kesintisiz şekilde ayakta kaldığı toplam zaman dilimidir.
- 2 Katlı Özgün Yapı Kurgusu: Yapının ilk inşa edildiği dönemde açık avlulu, 2 katlı ve 4 eyvanlı bir medrese olarak tasarlandığını gösteren tescilli mimari plan düzenidir.
- 1271 Yılındaki 3 Anıtsal Eser: Sivas merkezde aynı yıl içerisinde inşa edilen 3 büyük ilim merkezinin (Çifte Minareli Medrese, Buruciye Medreseyi, Gök Medrese) toplam sayısıdır.
- 0 Metre Arka Gövde: Yüzyıllar içinde yaşanan depremler ve yıkımlar sonucu medresenin derslik ve hücrelerinin tamamen yok olması sebebiyle günümüzde arka gövde derinliğinin bulunmadığını simgeleyen sayısal durumdur (Sadece ön cephe ayaktadır).
- 22 Kilometre: Yapının yer aldığı Sivas Kent Meydanı‘nın Sivas Nuri Demirağ Havalimanı‘na olan toplam ulaşım mesafesidir.
Sivas Çifte Minareli Medrese Efsaneleri ve Gizemleri
Anadolu’nun anıtsal mimari eserleri yalnızca taş işçilikleri ve tarihi belgeleriyle değil, yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılan halk anlatılarıyla da yaşamaya devam eder. Sivas Çifte Minareli Medrese; heybetli duruşu, mimarisinde barındırdığı ince semboller ve geçirdiği tarihsel dönüşümlerle çevresinde zengin bir efsane kültürünün oluşmasına vesile olmuştur. Hem halk arasındaki köklü rivayetler hem de mimarisindeki çözülmeyi bekleyen detaylar, yapıya mistik ve büyüleyici bir atmosfer katmaktadır.
Usta ile Çırağın Rekabeti Efsanesi
Anadolu’daki çift minareli yapılar arasında en bilinen ve en duygu yüklü halk anlatısı, usta ile çırak arasındaki yetenek rekabetine dayanır.
Rivayete Göre: Medresenin inşası sırasında minarelerden birini Usta, diğerini ise üstün yeteneklere sahip Çırağı yapmaya başlar. Çırak, minaresine öyle ince, gösterişli ve zarafet dolu bezemeler işler ki, halk çitin arkasından hayranlıkla onun çalışmasını izlemeye başlar. Gururu incinen usta, kavurucu bir yaz gününde çalışırken çırağın kendisinden su istemesi üzerine hüznüne yenik düşer ve “Usta idim oldum şagirt (çırak), al bardağı suya seğirt” diyerek kendisini minareden aşağı bırakır.
Ustasının düştüğünü ve hayatını kaybettiğini gören çırak ise yaşadığı derin pişmanlıkla “Ustam gitti ben ne dururum?” diyerek kendisini diğer minareden aşağı atar. Bu acı olayın ardından medrese çalışanlarının yasa boğularak işi bıraktığı ve yapının bu yüzden yarım kaldığı rivayet edilir.
Minare Kaidelerindeki Sır ve İkili Sistem (Binary) Kurgusu
Sağ (güney) minarenin kaidesinde yer alan Ma’kılî Kufi yazı panosu, uzun yıllar boyunca tahribat ve hatalı restorasyonlar nedeniyle “geometrik düzensizlik” olarak algılanmış; bu durum halk arasında yazının gizli bir harita, tılsım ya da şifre olduğuna dair efsanelerin doğmasına yol açmıştır.
Günümüzde ise yapılan bilimsel ve matematiksel incelemeler, bu panonun rastgele olmadığını göstermiştir. Günümüz bilgisayar kodlama mantığına (ikili sayı sistemi / binary) benzeyen özel bir kurguyla yazılan bu geometrik düzende Dört Halife ile Hz. Muhammed’in isimlerinin işlendiği anlaşılmıştır. Bu durum, efsanelerden sıyrılıp Selçuklu mimarlarının yüzyıllar öncesindeki dehasını ortaya koyan gerçek bir gizem olarak varlığını sürdürmektedir.
Sönmeyen İlim Kandilleri
Medresenin ön cephesinde yer alan köşe kulelerindeki (yarım payeler) nişlerde kandil ve mum motifleri dikkat çeker. Halk arasındaki inanca göre bu semboller, yapının inşa ediliş amacını simgelemektedir.
İlim ve medeniyet merkezi olarak tasarlanan medresenin duvarlarına işlenen bu sönmeyen kandil motifleri; “İlim ışığının bu topraklarda ve medrese çatısı altında sonsuza kadar sönmeyeceğini” temsil eden sembolik bir mesaj olarak kabul edilir.
Çifte Minareli Medrese Çevresinde Gezilecek Yerler
Çifte Minareli Medrese; Sivas‘ın tarihi Kent Meydanı üzerinde, açık hava müzesini andıran anıtsal bir mimari külliyenin merkezinde yer alır. Medreseyi ziyaret ettikten sonra yürüme mesafesinde veya çok kısa bir sürüşle keşfedebileceğiniz başlıca tarihi ve kültürel alanlar şu şekildedir:
Şifaiye Medreseyi ve Darüşşifası
Çifte Minareli Medrese’nin hemen karşısında bulunan Şifaiye Medreseyi ve Darüşşifası, aynı avlu üzerinde konumlanmış Anadolu Selçuklu döneminin en büyük tıp okulu ve şifahanesidir. 1217 yılında I. İzzeddin Keykavus tarafından yaptırılan binada, sultanın türbesi de yer almaktadır. Anıtsal taç kapısı, çinili eyvanları ve çay bahçesiyle kentin en gözde ziyaret noktalarındandır.
- Eser Türü: Selçuklu Tıp Medreseyi ve Türbe Kompleksi.
- Müzeye Mesafesi: Çifte Minareli Medrese ile yüz yüze (yürüme mesafesinde, 20 metre).
- Öne Çıkan Özellikler: Taş oyma insan ve hayvan figürleri, çinili türbe eyvanı ve avlu içi geleneksel el sanatları dükkânları.
Buruciye Medresesi
Buruciye Medresesi, 1271 yılında Muzaffer Buruciyerdi tarafından pozitif bilimlerin ve astronominin öğretilmesi amacıyla inşa ettirilmiştir. Çifte Minareli Medrese ile aynı meydanda yükselen yapı, kesme taş mimarisi ve simetrik planıyla Anadolu Selçuklu mimarlık sanatının en dengeli eserleri arasında gösterilmektedir.
- Eser Türü: Selçuklu İlim ve Astronomi Medreseyi.
- Müzeye Mesafesi: Aynı açık hava meydanında (yürüme mesafesinde, 50 metre).
- Öne Çıkan Özellikler: Anıtsal taç kapı taş işçiliği, açık avlu revakları ve dinlenme alanları.
Sivas Atatürk ve Kongre Müzesi
Kent Meydanı‘nın kuzey aksında yer alan ve 1892 yılında mülki idadi binası olarak inşa edilen tarihi yapıdır. 4-11 Eylül 1919 tarihlerinde Gazi Mustafa Kemal Atatürk başkanlığında toplanan Sivas Kongresi‘ne ev sahipliği yapmıştır. Günümüzde Milli Mücadele kararlarının alındığı tarihi salonlar ve etnografik koleksiyonlar sergilenmektedir.
- Eser Türü: Cumhuriyet Tarihi ve Etnografya Müzesi.
- Müzeye Mesafesi: Kent Meydanı üzerinden yürüyerek 3-4 dakika (yaklaşık 250 metre).
- Öne Çıkan Özellikler: Atatürk’ün çalışma ve konaklama odası, kongre salonu ve tarihi orijinal belgeler.
Gök Medrese
1271 yılında Selçuklu Veziri Sahib Ata Fahreddin Ali tarafından mimar Kaluyan el-Konevi‘ye yaptırılan Gök Medresesi, büyüleyici bir şaheserdir. Mermer kapısı, turkuaz çinili ikiz minareleri ve kabartma hayvan figürleriyle kentin en görkemli yapılarındandır.
- Eser Türü: Selçuklu Din ve İlim Medreseyi.
- Müzeye Mesafesi: Yürüyerek 8-10 dakika (yaklaşık 650 metre).
- Öne Çıkan Özellikler: Mermer taç kapı, hayat ağacı ve kabartma motifler, çini sergileme salonları.
Sivas Ulu Camii
1197 yılında Danimendli döneminde inşa edilen, Anadolu‘nun en eski ahşap direkli camilerinden biridir. Eğik tuğla minaresiyle dikkat çeken ibadethane, düz damlı yapısı ve iç mekândaki çok sayıda ahşap sütunuyla erken dönem Türk-İslam mimarisinin özgün bir örneğidir.
- Eser Türü: Erken Dönem Ahşap Direkli Cami.
- Müzeye Mesafesi: Yürüyerek 5-6 dakika (yaklaşık 450 metre).
- Öne Çıkan Özellikler: Eğik tuğla minare, çok sütunlu iç mekân kurgusu ve huzurlu iç avlu.
Tarihi Taşhan
- yüzyıl Osmanlı ticaret mimarisini yansıtan, iki katlı ve açık avlulu geleneksel bir şehir içi hanıdır. Kent Meydanı‘na birkaç adımlık mesafede bulunan yapı, günümüzde geleneksel el sanatları dükkânları, gümüşçüler ve kafeleriyle ziyaretçilerin mola durağıdır.
- Eser Türü: Osmanlı Ticaret Hanı.
- Müzeye Mesafesi: Yürüyerek 3-4 dakika (yaklaşık 300 metre).
- Öne Çıkan Özellikler: İki katlı revaklı avlu, gümüş ve telkari atölyeleri, çay/kahve salonları.
Sivas Çifte Minareli Medrese Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Sivas Çifte Minareli Medrese’yi ziyaret etmeyi planlayan gezginlerin, tarih meraklılarının ve araştırmacıların zihninde yapıya dair pek çok pratik soru oluşmaktadır. Mimari özelliklerinden ulaşım detaylarına, tarihsel yıkım sürecinden ziyaret şartlarına kadar en çok merak edilen ve aratılan soruların yanıtlarını sizler için bir araya getirdik.
Hayır, Sivas Çifte Minareli Medrese’yi ziyaret etmek tamamen ücretsizdir. Yapı günümüzde açık hava müzesi konumunda olduğundan günün her saati dışarıdan ve avlu alanından ücretsiz olarak incelenebilir.
Çifte Minareli Medrese, Sivas il merkezinde, Şehir Meydanı’nda yer almaktadır. Buruciye Medresesi ve Kale Camii ile yan yana, Kale Parkı’nın hemen alt kısmında konumlanmıştır.
Medrese, 19. yüzyılın sonlarına kadar ayakta kalmıştır. Ancak 1882 yılında Sırrı Paşa tarafından, arkasındaki alana hastane yaptırılmak amacıyla büyük ölçüde yıktırılmıştır. Günümüze sadece doğu yönündeki görkemli taç kapısı, çifte minareleri ve ön cephe duvarı ulaşabilmiştir.
Eser, 1271 yılında İlhanlılar dönemi vezirlerinden Sahip Şemseddin Mehmet Cüveyni tarafından yaptırılmıştır.
Yapının ön cephesi 37,54 metre uzunluğunda olup, çini süslemeli anıtsal minarelerinin yüksekliği yaklaşık 20 metredir.
Sivas Cumhuriyet Meydanı’ndaki tarihi doku içerisinde yer alan yapıyı, mimari detaylarını incelemek ve fotoğraf çekmek için yaklaşık 20-30 dakika ayırmak yeterlidir. Çevresindeki Buruciye ve Şifaiye Medreseleri ile birlikte toplam gezi süresi 1,5 – 2 saati bulmaktadır.
Ayrıca İlgili Kaynaklar:
- Çifte Minareli Medrese Fotoğrafları
- Sivas Medreseleri
- Gezilecek Yerler Haritası
- Türkiye Gezi Rehberi
- Türkiye UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi
- Buruciye Medresesi Bilgileri
- Şifaiye Medresesi Bilgileri
- Gök Medrese Bilgileri
- İç Anadolu Bölgesi Tarihi Yerleri, Antik Kentleri
- İç Anadolu Bölgesi Tarihi Yer Fotoğrafları
- Sivas İsmi Nereden Geliyor?
- Medreseler Kategorisi
- Hitit Medeniyeti Hakkında Çeşitli Bilgiler
- Sahip Ata Müzesi Hakkında Çeşitli Bilgiler
- Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası Hakkında Bilgiler
- Sevinç Gök – Sivas Çifte Minareli Medrese’nin Minarelerindeki Tuğla ve Çini Süslemeler Üzerine Yeni Öneriler