Ayasofya hakkında tüm bilgiler, bu eşsiz yapının sanat, mimarlık ve dünya tarihi üzerindeki asırlık izlerini anlamak isteyenler için benzersiz bir rehber sunmaktadır. Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethettiği gün Orta Çağ’ı kapatıp Yeni Çağ’ı açarken ilk ziyaret ettiği yer olan bu kadim mabed, gerek mimari dehası gerekse barındırdığı mistik atmosferiyle toplumları yüzyıllardır derinden etkilemiştir.
İlk inşa edildiği andan itibaren kilise, katedral, cami, müze ve yeniden cami olarak insanlığa hizmet veren Ayasofya, Bizans döneminden günümüze kadar ayakta kalmayı başarmış en anıtsal kültür mirasımızdır. Bu kapsamlı rehberimizde; mabedin tarihinden mimari özelliklerine, gizemli efsanelerinden büyüleyici sanat eserlerine kadar merak ettiğiniz tüm detayları tek bir çatı altında bir araya getirdik.
Ayasofya Anlamı Nedir?
Ayasofya ismi, Yunanca “Hagia Sophia” kelimesinden gelmektedir ve “Kutsal Bilgelik” ya da “İlahi Hikmet” anlamına gelir. Ayasofya adı herhangi bir azizeye değil, Hristiyanlık inancındaki kutsal bilgelik kavramına atıfta bulunmaktadır. Bizans döneminde dünyanın en büyük katedrallerinden biri olarak kabul edilen yapı, daha sonra cami, müze ve yeniden camii olarak kullanılmıştır.
İlk yapıldığı anda kilise ve katedral olarak anılan, sonrasında cami, külliye ve müze olan, günümüzde ise camii olarak insanlığa hizmet veren Ayasofya, Bizans döneminden beri ayakta kalan Türkiye’nin anıtsal yapılarındandır. 1985 yılında ‘Arkeolojik Park’ kapsamında Hipodrom, Aya İrini, Küçük Ayasofya Camisi ve Topkapı Sarayı ile birlikte Hagia Sophia, Türkiye’den UNESCO Dünya Mirası Listesi‘ne girmiştir.
Ayasofya Hakkında Tüm Bilgiler
Bu içerikte Ayasofya’nın tarihçesi, Ayasofya’nın mozaikleri, Ayasofya’nın efsaneleri, Ayasofya’nın mimari özellikleri ve onarımları, Ayasofya’da yapılan kazılar ve daha fazlası hakkında tüm bilgiler bulunmaktadır.
Ayasofya kaç yılında yapıldı, Ayasofya mozaiklerinin anlamları, Ayasofya’da Müslüman ve Hristiyan efsaneleri, Ayasofya’nın bilinen ölçüleri ve ebatları, Ayasofya kazılarında neler çıkartıldı gibi soruların cevapları Ayasofya hakkında tüm bilgiler isimli ana içeriğe ait detaylı bölüm sayfalarındadır.
Ayrıca her yıl ülkemizde 18 Mayıs’ta kutlanan Dünya Müzeler Günü kapsamında Ayasofya Camii de gece 24:00 e kadar açık olan müzelerimizden biriydi. Bu özel günde açık olan bir başka müze de Ayasofya Camii yanı başında olan İstanbul Arkeoloji Müzeleri‘dir.
Ayasofya’nın Tarihi Bilgileri
Ayasofya tarihi, Bizans İmparatorluğu döneminden Osmanlı Devleti’ne ve günümüze kadar uzanan yaklaşık 1500 yıllık bir geçmişe sahiptir. Günümüzde görülen yapı, İmparator Justinianus döneminde M.S. 537 yılında tamamlanmış ve dünyanın en önemli mimari eserlerinden biri kabul edilmiştir.
İstanbul Ayasofya Camii tarihi bilgileri ile ilgili ilk vereceğimiz bilgi: günümüze gelene kadar 3 defa inşa edilmiş olmasıdır. Birçok tarihçi bu mabedin Büyük Konstantin (1. Konstantin) eseri olduğunu söylese de aslında yapı ancak oğlu olan 2. Konstantin (2. Constantinus) zamanında bitirilmiştir. Aynı dönemde 25 Şubat 360 (bazı kaynaklarda 15 Mayıs) yılında açılmıştır.
Burada hemen ek bilgiler vermek gerekmektedir; bildiğiniz üzere 1. Konstantin, Doğu roma imparatorluğunun kurucusu ve ilk imparatorudur. Hıristiyanlığın, Milano Fermanı (313) ile Roma imparatorluğunda hürriyetine kavuşması akabinde 324 yılında Roma İmparatorluk merkezi İstanbul’a (Konstantiniye – Konstantinopolis) gelmiş ve bir takım kiliseler yapılmaya başlanmıştır… (Ayasofya tarihi hakkında detaylı bilgiler sayfamıza göz atabilirsiniz.)
Ayasofya Cami mi Kilise mi?
Hagia Sophia ilk olarak Bizans döneminde kilise ve katedral olarak inşa edilmiştir. İstanbul’un 1453 yılında Osmanlı Devleti tarafından fethedilmesinden sonra camiye çevrilen Ayasofya, Cumhuriyet döneminde müze olarak kullanılmış, günümüzde ise yeniden camii olarak hizmet vermeye başlamıştır.
Ayasofya’nın Mimarisi
Ayasofya son derece karmaşık bir mimari girişimdir. Genişletilmiş (rüzgârdan şişmiş yelken biçimindeki) kubbeli bazilika olarak adlandırabilir. (Buna benzer bazilikal mimariler özellikle Suriye ve İç Anadolu’da değişik biçimlerde uygulanmıştır.) İki yarım kubbe arasında bir merkezi kubbeyle örtülmüş ve uzunlamasına plan ile merkezi planı birleştiren dikdörtgen bir yapıdır. 48 x 32 m ölçülerinde olan iki narteks ve revaklı atrium hariç tutulduğunda iç ölçüleri 70×75 m olan yapının uzunluğu yaklaşık 135 m’ye ulaşmaktadır.
Ayasofya’da neften önce batıda iki narteks yer almaktadır. Dıştaki narteks, atriumun doğu kanadını oluşturup tamamen kapalıdır. Buradan iç nartekse 5 kapıdan girilebilir. İç narteksten de kilisenin nefine 9 kapıdan girilmekteydi. Kısaca bahsetmek gerekirse Ayasofya, iç ve dış olmak üzere iki narteks, üç nef ve bir apsisten meydana gelmiş, iki katlı ünik bir yapıdır. Ayasofya hakkında tüm bilgiler, Ayasofya mimarisi isimli makalemizde… (Ayasofya mimarisi ve kubbe sistemi sayfamıza göz atabilirsiniz.)
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi Mozaikleri
Ayasofya Camii mozaikleri bilgileri (Mosaics of Hagia Sophia) ile ilgili bir çok hikâye anlatılmakta ve Ayasofya mozaiklerinin restorasyonları hakkında parça parça bilgiler, internette birbirini sıklıkla tekrar eder biçimde bulunmaktadır. Ayasofya’nın süslemelerinin ilk halinden ve Ayasofya’daki ilk mozaiğin neden yapıldığına dair birçok bilgi bu makalemizde sizlere sunulmaktadır. Ayasofya’nın en sade halinden itibaren, Ayasofya’daki tüm mozaikler hakkındaki bilgiler kaynakça bölümündeki eserlerden derlenmiştir.
I. Justinianus (Iustinianos – Jüstinyen)’un yaptırdığı kilisenin orijinal süslemelerinde kesinlikle hiçbir tasvirli imge olmamakla birlikte, sadece metrelerce uzayıp giden kenarlarında meyve, çiçek desenleri ve geometrik süslemeler olan altın ‘tessera’lar bulunmaktaydı. Bunun sebebi kilisenin batıdan çok doğu geleneğini yansıtmasıydı. Aslında Ayasofya’daki mozaiklerin erken tarihi belirsizlik taşımaktadır. Çünkü yapılmış olan her türlü öyküleyici ya da tasvirli çalışma İkonoklast dönemde örtülmüş veya tahrip edilmiştir. Ayasofya’nın bilinen mozaiklerinin tarihi, gerçekte Ortodoksluğun tekrar kurulması ile başlamıştır… (Ayasofya mozaikleri ve ikonaları sayfamıza göz atabilirsiniz.)
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi Gezginleri
Her dönem ilgi odağı olan İstanbul’a gezginler gelmiş ve bize çeşitli bilgiler, efsaneler iletmişlerdir. Özellikle yapıları hakkında da bilgiler veren bu gezginler Ayasofya hakkında da gördüklerini bizlere eserleri, yazmaları ve kitapları aracılığıyla ulaştırmışlardır.
Bu bölümde, Semavi Eyice’nin ‘Yabancıların Gözüyle Bizans İstanbul‘u isimli kitabındaki yazdıklarından aktarmalar yapılmıştır. Bu eserin okunması ile kendi zamanlarının İstanbul’u ve diğer yapıları hakkında daha çok ve detaylı bilgi edinilebilir. Özellikle İstanbul gibi kadim bir kente gelen bu seyyahlar, ilk duraklarının Hagia Sophia olması sebebiyle bizler tarafından Ayasofya gezginleri olarak anılmaktadır. Ayasofya hakkında tüm bilgiler, gezginlerin gözüyle…(Ayasofya Gezginleri sayfamıza göz atabilirsiniz.)
Ayasofya Camisi Hakkında Efsaneler ve Diğer Bilgileri
Sanat ve mimarlık tarihinde büyük öneme sahip olan Ayasofya ile ilgili birçok efsane olması doğaldır. Özellikle Konstantiniyye’ye sahip olmuş medeniyetler, Ayasofya ile ilgili çok detaylı efsane, öykü geliştirmiştir. Doğal olarak Bizans kültüründe görülen bu efsaneler, sonrasında İslamiyet’te de yaygın bir şekilde kendini göstermiştir.
İslami eserlerdeki bazı olaylar ve imgeler aslında kaynak olarak Bizans eserlerini referans almıştır. İslamiyet zamanında yazılan bazı efsanelerden etkilenen ve sonradan yazılan eserler de Bizans’a mal edilmiştir.
Bu bölümde Ayasofya’nın efsaneleri yine çeşitli kaynaklardan derlenmiştir. Bazı efsanelerin kaynakçaları belirtildiği gibi bazılarının kaynakları bulunamamıştır. İnsanoğlu, tarihinin her döneminde efsanelere daha çok rağbet etmiştir. Bazı efsanelerin de her daim bir doğruluk payı olabileceği okurların tercihindedir. Unutmamak gerekir ki bizler de efsanelerdeki doğruluk payını da her daim sorgulayabiliriz.
Belirttiğimiz gibi Ayasofya efsaneleri için bu efsaneler tarihsel süreçte bir yere sahiptir. İnsanların birbirini etkilemek için anlatılan gündelik hikâyeler bu bölümde yer almamaktadır… (Ayasofya Efsaneleri sayfamıza göz atabilirsiniz.)
Hagia Sophia hakkında tüm bilgiler konulu bu tanıtıcı makalemizde, sadece İstanbul ve Türkiye’nin değil, tüm dünyanın sanat tarihi, mimari ve dinsel anlamlarda özen gösterdiği, önem verdiği bir mabed hakkında, Ayasofya’nın hakkında hey şeyi bulacaksınız.
Ayasofya Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hagia Sophia hakkında en çok merak edilen soruları ve kısa cevaplarını aşağıda bulabilirsiniz. Ayasofya’nın tarihi, mimarisi, kubbesi, müze ve camii dönemleri hakkında hızlı bilgiler bu bölümde yer almaktadır.
Ayasofya’nın günümüzde görülen yapısı, Bizans İmparatoru Justinianus tarafından M.S. 537 yılında tamamlatılmıştır. Yapının mimarları Miletli İsidoros ve Trallesli Anthemios olarak bilinmektedir.
Ayasofya; Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerini bir arada yansıtan dünyanın en önemli tarihî yapılarından biridir. Dev kubbesi, mozaikleri ve mimari yapısı nedeniyle dünya mimarlık tarihinin başyapıtlarından biri kabul edilmektedir.
Ayasofya’nın içinde mutlaka görülmesi gereken şaheserlerin başında; Bizans dönemine ait meşhur Deisis ve Değerli İmparator mozaikleri, devasa mermer küpler, padişah türbeleri ve Osmanlı hat sanatının en nadide örnekleri olan büyük levhalar gelir. Bu eşsiz görsel mirası adım adım incelemek ve galerimize göz atmak için Ayasofya fotoğrafları rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Ayasofya, asırlık tarihi boyunca pek çok mistik hikayeye ev sahipliği yapmıştır. En bilinenleri arasında; dileklerin kabul olduğuna inanılan Terleyen Sütun (Ağlayan Direk), İstanbul’un fethi sırasında duvarda kaybolan papaz efsanesi ve harcına kutsal emanetlerin karıştırıldığı kubbe hikayeleri yer alır. Tüm bu gizemli anlatıların tarihsel gerçeklerini öğrenmek için Ayasofya efsaneleri sayfamıza göz atabilirsiniz.
Ayasofya ilk olarak Bizans döneminde kilise olarak inşa edilmiştir. İstanbul’un fethinden sonra camiye çevrilen yapı, Cumhuriyet döneminde müze olarak kullanılmış ve günümüzde yeniden camii olarak hizmet vermeye başlamıştır.
Ayasofya’nın kubbesi, inşa edildiği döneme göre oldukça büyük ve gelişmiş bir mühendislik örneği kabul edilmektedir. Yaklaşık 31 metre çapındaki kubbe, Bizans mimarisinin en önemli başarılarından biri sayılmaktadır.
Evet. Ayasofya, İstanbul’un Tarihi Alanları kapsamında UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer almaktadır.
Günümüzdeki Ayasofya yapısı yaklaşık 1500 yıllık bir geçmişe sahiptir ve M.S. 537 yılında ibadete açılmıştır.
Ayasofya Camii ibadet alanı ücretsiz olarak ziyaret edilebilmektedir. Ancak üst galeri bölümü ve bazı ziyaret alanları için dönemsel olarak ücretli giriş uygulamaları yapılabilmektedir.
Kaynakça ve Ayrıca İlgili Kaynaklar:
Bizans Dönemi İstanbul’u Konstantinopolis
UNESCO Dünya Mirası Türkiye Listesi
Marmara bölgesi gezilecek tarihi yerleri ve müzeleri
Marmara bölgesi önemli tarihi yer fotoğrafları
Türkiye müzeler, antik şehir ve tarihi kentler
Bizans Mimarisi – Semavi Eyice
Bizans’ın Gizli Tarihi – Prokopius (Çeviren, Orhan Duru)
Türk Metinlerinde Konstantiniye ve Ayasofya Efsaneleri – Stefanos Yerasimos
Hagia Sophia– W.Eugene Kleinbauer & Antony White
Ayasofya Müzesi – Erdem Yücel
Ulu Mabed Ayasofya – İsmail Kandemir
Ayasofya’nın Mimari Özellikleri ve Süslemeleri – Ali Can Özçelik
Üç Devirde Bir Mabed-Ayasofya – Prof.Dr. Ahmet Akgündüz
Belgeler Işığında Ayasofyanın Geçirdiği Onarımlar (Doktora Tezi) – Hasan Fırat Diker