Küçük Mustafa Paşa Hamamı Yeditepe Binenali eserleri

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Bilgileri, Mimari Detayları

Küçük Mustafa Paşa Hamamı, İstanbul tarihi hamamları arasında öne çıkan ve Fatih Çarşamba semtinde yer alan son derece önemli bir Osmanlı eseridir. Kültürel miras açısından büyük bir değere sahip olan bu tarihi hamam, Osmanlı mimarisinin en zarif örneklerinden birini teşkil eder. Geçmişten günümüze birçok kez restorasyon ve bakım görerek ayakta kalmayı başaran Küçük Mustafa Paşa Hamamı, zaman içinde farklı amaçlarla da kullanılmış, hatta bir dönem tütün deposu olarak bile hizmet vermiştir. Günümüzde ise bu tarihi yapı, İstanbul’da gezilecek yerler listenizde mutlaka bulunması gereken, otantik bir deneyim sunan ve adeta geçmişe bir yolculuk vaat eden özel bir mekan olarak ziyaretçilerini ağırlamaktadır.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı’nın Önemi ve Konumu

İstanbul tarihi yerler Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları
İstanbul tarihi yerler Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları

Küçük Mustafa Paşa Hamamı, İstanbul tarihi yarımadası sınırlarına bütünüyle hâkim olan Fatih semti içinde bulunmakla birlikte Osmanlı mimarisi hamam yapısı özelliklerini taşımaktadır. Haliç’e yakın bir konumda Balat’ta bulunan Küçük Mustafa Paşa Tarihi Hamamı’na gitmek için en iyi yol tarihi Cibali Karakolu’nun hemen yanı başında bulunan Cibalikapı’dan geçmektir.

Hamama gitmek için tabii ki bu yön tek yön olmamakla birlikte Fener Balat’ın tarihi sokakları içinde gezerek çeşitli güzergâhlardan gidilebilir. Hamam, günümüzde görülmesi gerekli Osmanlı tarihi yapıları ve önemli Türk Hamamları içinde yer almaktadır. 2018 yılında restorasyonu tamamlanan hamam aynı zamanda Bizans devşirme yapısı olan Gül Camii’nin doğu tarafında bulunmaktadır. Küçük Mustafa Paşa Hamamı’nın önemi, sadece mimarisiyle sınırlı kalmayıp 2018 yılında Yeditepe Bienali etkinliklerinin bir bölümüne ev sahipliği yaparak kentin kültür-sanat hafızasında da yer edinmesinden gelmektedir.

Bu tarihi yapının bir diğer büyük önemi ise Türkiye’deki restorasyon anlayışına örnek teşkil etmesidir. Türkiye’de yakın zamanlarda tarihi yapılarda yapılan restorasyon çalışmaları nitelikleri bakımından hem akademik camiada hem de sosyal medyada tartışılmaktadır. Zaman zaman ulusal haberlere de konu olan bu tartışmalı restorasyon çalışmaları neredeyse Türkiye’nin her yanına dağılmış durumdadır. Küçük Mustafa Paşa Hamamı 2007 yılında tamamlanan bir yüksek lisans tezi olarak çalışılmıştır. Daha sonra bağımsız bir süreçte yeniden rölöve, restitüsyon ve restorasyon çalışmaları yapılmış ve bu çalışmalar doğrultusunda uygulama başlamıştır. Tüm proje ve uygulama süreçleriyle örnek bir konumdadır. Aslına uygun olarak ve çağdaş tekniklerle restore edilen bu yapıdaki restorasyon çalışması umut vericidir.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Kısa Bilgiler Tablosu

Bilgi Kategorisi Detaylar
Konumu İstanbul, Fatih (Çarşamba / Cibali Semti – Gül Camii doğusu)
Yüzölçümü 1.265 m²
Yapım / İnşa Tarihi 1477 (Bursa Pazarcık Kasabası Vakfiyesi kayıtlarına göre)
Restorasyon & Yeniden Açılış Yılı 2013 – 2018 (Yeditepe Bienali ile etkinlik mekanı olarak açıldı)
Mimari Bölümleri Erkekler Bölümü: Giriş, soyunmalık (camekân), ılıklık, hela koridoru, tıraşlık, sıcaklık, keseciler, halvet hücreleri, su deposu, su kulesi, külhan.
Kadınlar Bölümü: Giriş, soyunmalık, eyvanlı/helalı ılıklık, iki eyvanlı ve halvetli sıcaklık.
İlginç Bilgi 1 (Depo Geçmişi) Restorasyon öncesinde kaderine terk edildiği dönemde tarihi hamam yapısı bir dönem tütün deposu olarak kullanılmıştır.
İlginç Bilgi 2 (Bani Muamması) Hamama adını veren “Küçük Mustafa Paşa” tanımı; 15. yüzyılda yaşayan Kara Mustafa Paşa ile 17. yüzyılda yaşayan Kaptan-ı Derya Bozoklu “Küçük Sipahi” Mustafa Paşa’nın isim benzerliği nedeniyle tarihte sıklıkla karıştırılmaktadır.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Nerede ve Nasıl Gidilir?

Küçük Mustafa Paşa HamamıDaha fazla bilgi için yan paneli tıklayarak açın, İstanbul’un Avrupa Yakası’nda, Tarihi Yarımada sınırları içerisindeki Fatih ilçesinde yer almaktadır. Haliç kıyısına oldukça yakın bir konumda bulunan yapı, Cibali ile Gül Camii semtlerinin kesişim noktasındadır.

Açık Adres

Yavuz Sultan Selim Mahallesi, Müstantik Caddesi, No: 32, 34083 Fatih / İstanbul

Küçük Mustafa Paşa Hamamı’na Nasıl Gidilir?

Yapı, Haliç sahil şeridine ve toplu taşıma hatlarına yürüme mesafesinde olduğu için ulaşımı bastante kolaydır:

  • Tramvay ile (En Pratik Yol):T5 Eminönü – Alibeyköy Cep Otogarı Tramvay Hattı’nı kullanarak Cibali veya Fener durağında inebilirsiniz. Duraktan içeriye doğru 4-5 dakikalık kısa bir yürüyüşle hamama ulaşabilirsiniz.
  • Otobüs ile:Eminönü yönünden kalkıp Fener/Balat sahil yolunu takip eden otobüslere (33ES, 55T, 99A vb.) binerek Cibali / Kadir Has Üniversitesi durağında inebilirsiniz. Buradan Gül Camii sokağına doğru yukarı yürümeniz yeterlidir.
  • Metro ile:M2 Yenikapı – Hacıosman Metro Hattı’nın Haliç durağında inip Haliç Metro Köprüsü üzerindeki yaya yolundan Cibali yönüne geçebilir veya duraktan T5 tramvay hattına aktarma yapabilirsiniz.
  • Vapur / Deniz Ulaşımı ile:Haliç Hattı vapurlarını kullanarak Fener İskelesi‘nde inebilir, sahil boyunca Cibali yönüne doğru yaklaşık 10 dakikalık keyifli bir yürüyüşle mekâna varabilirsiniz.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Ziyaret Bilgileri ve Giriş Ücreti 2026

Tarihi hamam ziyarete kapalıdır. Ancak özel durumlarda talep olduğunda giriş mümkün olmaktadır. Küçük Mustafa Paşa Hamamı giriş ücreti de bundan dolayı bulunmamaktadır. Küçük Mustafa Paşa Hamamı, “Çok Amaçlı Etkinlik Mekanı” şeklindeki yeni işlevi ile, İstanbul’un kültür-sanat hayatına yeni bir alan açarak ziyaretçileri ile buluşmaktadır. Hamamın içine giremeseniz bile bir gün planlamış olduğunuz Balat Fener turuna yapıyı dâhil etmelisiniz. Yapıldığı dönemin mimarisini barındıran ve çifte hamam örneklerinden olan bu tarihi hamam dış görünüşü ile de insanı büyülemektedir.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı’nda Neler Var?

Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları
Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları

Küçük Mustafa Paşa Hamamı, Osmanlı çifte hamam mimarisinin en belirgin ve korunmuş örneklerinden biri olarak bünyesinde hem geleneksel yıkanma bölümlerini hem de günümüzün çağdaş sergi alanlarını barındırmaktadır. Yapının içinde yer alan başlıca mimari ve işlevsel ögeler şunlardır:

1. Mimari Bölümler ve Geleneksel Birimler

  • Çifte Hamam Yapısı: Kadınlar ve erkekler için ayrı ayrı tasarlanmış, simetrik iki ana bölümden oluşur.
  • Soyunmalık (Soğukluk) Alanı: Yüksek ve geniş kubbesiyle dikkat çeken, ziyaretçileri karşılayan ilk büyük mekândır.
  • Sıcaklık ve Göbek Taşı: Mermer işçiliğinin öne çıktığı, hamamın merkezinde yer alan kubbeli sıcaklık alanı ve göbek taşı bölümüdür.
  • Aydınlatma Kubbeleri (Filgözü): Gün ışığının içeri süzülmesini sağlayan, kubbelerin üzerine yerleştirilmiş cam filgözü detaylarıdır.

2. Günümüzdeki Alanlar ve Etkinlik İşlevi

  • Çok Amaçlı Etkinlik ve Sergi Salonları: Günümüzde tarihi atmosferi bozulmadan sergi, bienal ve sanat etkinlikleri için kullanılan geniş iç mekânlar.
  • Açık Avlu ve Dış Mekân: Fener-Balat sokaklarıyla bütünleşen ve yapının etkileyici dış mimarisini sunan avlu bölümü.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Tarihi

Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları
Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları

Balat’ın Cibali semtinde olan tarihi hamam, bulunduğu semt ile birlikte aynı kaderi paylaşmaya mahkûm iken 2013 yılında restore edilmeye başlanmıştır. Hamamın yapım yılı, yukarıda açıklandığı üzere vakfiyede 1477 yılı olarak geçmektedir. Hamamın yapımından önce bulunduğu arsada herhangi bir yapı olup olmadığı bilinmemektedir. Yapım sebebi ise Mustafa Paşa’nın Bursa’da yaptırdığı vakfa gelir sağlamak amacını taşımaktadır.

1974 yılında tescil edilen yapıda, 2013 yılında restorasyon çalışmalarına başlanmıştır. Çalışmalar 2018 yılında bitirilmiş ve hamam son halini almıştır. Restorasyon çalışmalarının ana konusu nem, su ve bitkilenme faktörlerinin önüne geçilerek, özgün malzemelerin kullanılarak yapının güçlendirilmesi ve korunması işlemlerinin bütünüdür.

2018 yılında Yeditepe Bienali etkinlikleri kapsamında ‘Mekândan Taşanlar’ isimli sergi bu tarihi yapıda izleyicileri ile buluşmuştur.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Mimari Bilgileri ve Genel Özellikleri

İstanbul tarihi yerler Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları
İstanbul tarihi yerler Küçük Mustafa Paşa Hamamı fotoğrafları

Tarihi hamamın bulunduğu konum, hamamın yapısını anlamakta güçleştirmekte olsa da yapı, yenileme çalışmasından sonra kendini gösterebilmektedir. Yine de hemen yanı başında yer alan Gül Camii’nin gölgesinde kalmaktadır.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı, Osmanlı çifte hamam tipolojisinin örneklerinden biridir. Yapı malzemesi olarak küfeki taşı kullanılan yapıda Horasan harcı kullanılmıştır. Döşemelerde genelde beyaz Marmara mermeri kullanılmıştır. Ancak farklı renkli mermerler de görülmektedir. Göbek taşları da beyaz mermerdir. Bazı bölümlerin kubbe eteklerinde Türk Üçgeni motifleri kullanılmıştır.

Yapıyı oluşturan en büyük bölüm Erkekler Bölümü soyunmalığıdır. Roma döneminden itibaren Osmanlı dönemine kadar hamamların genel özellikleri neredeyse standart olmuştur. Küçük Mustafa Paşa Hamamı Erkekler Bölümünde giriş, soyunmalık, ılıklık, sıcaklık, soğukluk, ılıklık, traşlık bölümleri bulunur. Küçük Mustafa Paşa Hamamı tüm bölümleri ile birlikte 1265 metrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Kadınlar bölümü ise daha ufaktır. Bu bölümde ise giriş, soyunmalık, ılıklık ve sıcaklık bölümleri vardır. Kadınlar bölümü ile Erkekler bölümü girişleri birbirinden uzak ve ayrı cephelerdedir. Hamamın bir de bahçesi bulunmakta ancak günümüzde otopark olarak kullanılmaktadır.

Kadınlar ve erkekler bölümlerinin yapıları olan soyunmalık, ılıklık, sıcaklık eyvanları aynı derinlikte olduğundan taşıyıcı duvarların devamlılığı sağlanmıştır.

Erkekler Bölümü

Küçük Mustafa Paşa Hamamı kubbe ve duvar süslemeleri
Küçük Mustafa Paşa Hamamı kubbe ve duvar süslemeleri

Hamamın erkekler bölümü yukarıda da dediğimiz gibi yapının en büyük bölümüdür. Soyunmalık bölümü dört yönde sekilerle çevrelenmiştir. Giriş, soyunmalık veya camekân, ılıklık, hela koridoru, traşlık, hela, sıcaklık, keseciler, halvet hücreleri, su deposu, su kulesi, külhan bölümlerinden oluşmaktadır. Hamamın erkekler bölümü mukarnasları görülmeye değer olmakla birlikte özgündür.

Kadınlar Bölümü

Bu bölüm erkekler bölümü ile bitişik yapıdadır. Soyunmalık, eyvanlı ve helalı ılıklık, iki eyvanlı ve halvetli sıcaklık bölümlerinden oluşmaktadır. Soyunmalık bölümü mermer döşemeli ve erkekler bölümü gibi kubbelidir. Kubbeye geçiş pandantiflerle sağlanmıştır. Soyunmalığın ortasında şadırvan kaidesi görülse de şadırvan yok olmuştur.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Hakkında İlginç Bilgiler

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Bienal eserleri
Küçük Mustafa Paşa Hamamı Bienal eserleri

İstanbul’un tarihi sokaklarında yürürken sur içi sur dışı derken insan her köşede ayrı bir devrin izine rastlıyor. Fatih’in en köklü yerleşimlerinden Cibali’de yükselen Küçük Mustafa Paşa Hamamı da tam olarak böyle bir yapı. Fatih Sultan Mehmed döneminin sadrazamlarından Kara Mustafa Paşa tarafından 1477 yılında inşa ettirilen bu tarihi çifte hamam, yüzyıllar boyunca buharın, suyun ve mahalle kültürünün kalbi oldu. Günümüzde yıkanma işlevini geride bırakıp görkemli kubbeleri altında çağdaş sanat sergilerine ev sahipliği yapan bu yapı, İstanbul’un zaman içinde geçirdiği dönüşümün en canlı şahitlerinden biri. İşte tarih kokan bu özel mekân hakkında belki de daha önce duymadığınız en ilginç detaylar…

  • İstanbul’un En Eski Çifte Hamamlarından Biri: Fatih Sultan Mehmed dönemi sadrazamlarından Kara Mustafa Paşa (Küçük Mustafa Paşa) tarafından 1477 yılında yaptırılmıştır. Yapılış amacı, Paşa’nın Bursa’da kurduğu vakfa düzenli gelir sağlamaktır.
  • Bursa’daki “Koca”sı, İstanbul’daki “Küçük”ü: Hamamın bani olan Mustafa Paşa, Bursa’da yaptırdığı devasa külliye nedeniyle oradaki halk tarafından “Koca Mustafa Paşa” olarak bilinirken, İstanbul’daki yapılarından ötürü “Küçük Mustafa Paşa” lakabıyla anılmıştır.
  • Tarihi Tütün Deposu Geçmişi: 1990’ların ortalarında özgün hamam işlevini yitirip kapanan ve uzun süre atıl kalan yapı, bir dönem kaderine terk edilerek tütün deposu olarak da kullanılmıştır.
  • Buhardan Sanat Alanına Dönüşüm: Kapsamlı bir restorasyon sürecinden (2009-2018) geçen hamam, günümüzde yıkanma alanı olarak değil; İstanbul Bienali, sergi, enstalasyon ve kültür-sanat etkinliklerine ev sahipliği yapan çok amaçlı bir sanat mekânı olarak kullanılmaktadır.
  • İki Farklı Dünyaya Açılan Kapılar: Kadınlar ve erkekler bölümleri tam simetrik plana yakın inşa edilse de mahremiyet gereği giriş kapıları birbirinden tamamen bağımsız ve farklı sokak cephelerine bakacak şekilde tasarlanmıştır.
  • Gül Camii’nin Komşusu: Yapı, Fatih/Cibali hattında tarihi Bizans kilisesinden camiye dönüştürülen ünlü Gül Camii’nin hemen yanı başında konumlanır.
  • Devasa Erkekler Soyunmalığı: Yapının en baskın ve geniş mekanını erkekler bölümünün yüksek kubbeli soyunmalık alanı oluşturur; kubbe eteklerinde erken dönem Osmanlı mimarisinin tipik göstergesi olan Türk Üçgeni geçiş elemanları göze çarpar.

Sayılarla Küçük Mustafa Paşa Hamamı

İstanbul gezilecek yerler Küçük Mustafa Paşa Hamamı içi fotoğrafları
İstanbul gezilecek yerler Küçük Mustafa Paşa Hamamı içi fotoğrafları

İstanbul’un en görkemli Osmanlı çifte hamamlarından biri olan Küçük Mustafa Paşa Hamamı’nın mimari, tarihi ve mekânsal ölçeğini ortaya koyan öne çıkan rakamlar ve tarihler:

  • 1477: Yapının inşa edildiği yıl. Fatih Sultan Mehmed’in sadrazamı Kara Mustafa Paşa tarafından yaptırılmıştır.
  • 1.900 Metrekare: Hamamın toplam oturum ve kullanım alanının büyüklüğü. Bu ölçü, onu İstanbul’un günümüze ulaşan en büyük çifte hamamlarından biri yapar.
  • 549 Yıl: Yapının inşa edilişinden bugüne kadar geçen yarım binyılı aşan tarihi süreci.
  • 2 Bölüm (Çifte Hamam): Kadınlar ve erkekler için tasarlanmış, tamamen bağımsız girişlere ve ısıtma düzeneklerine sahip iki ana bölümden oluşması.
  • 14 Metre: Erkekler soyunmalık (soğukluk) bölümünün üzerini örten devasa kubbenin çapı. Dönemin sivil mimarisindeki en geniş kubbelerden biridir.
  • 9 Yıl: Özgün işlevini kaybettikten sonra kaderine terk edilen yapının 2009-2018 yılları arasında süren titiz restorasyon ve koruma çalışması süresi.
  • 1 Adet Külhan: Yapının arka cephesinde yer alan, hem kadınlar hem de erkekler bölümünün halvet ve sıcaklık alanlarını aynı anda ısıtan devasa tarihi külhan (ateşlik) sistemi.
  • 15. İstanbul Bienali (2017): Restorasyon süreci tamamlanmak üzereyken yapının uluslararası çapta ilk kez kapsamlı bir çağdaş sanat alanı olarak dünya sahnesine çıktığı yıl ve etkinlik.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı İle İlgili Efsaneler, Söylenceler ve Mahalle Dedikoduları

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Yeditepe Bienali eserleri
Küçük Mustafa Paşa Hamamı Yeditepe Bienali eserleri

Asırları deviren tarihi yapıların sadece taşları ve kubbeleri değil, etrafında kulaktan kulağa yayılan hikâyeleri de zamana direnir. Yüzyıllar boyunca buharın, suyun ve mahalle yaşantısının merkezinde yer alan Küçük Mustafa Paşa Hamamı, gerek banisinin trajik kaderi gerekse Cibali’nin gizemli atmosferi sayesinde pek çok efsaneye ve mahalle dedikodusuna konu olmuştur. İşte semt sakinleri ve tarih meraklıları arasında anlatılagelen en dikkat çekici söylenceler:

“Koca” mı “Küçük” mü? – İsim Karışıklığı Söylentisi

Halk arasındaki en yaygın söylencelerden biri Mustafa Paşa’nın lakabı üzerinedir. Paşa, Bursa’da yaptırdığı devasa külliye ve hayratlar nedeniyle Bursa halkı tarafından hürmeten “Koca Mustafa Paşa” olarak anılıyordu. Ancak İstanbul’daki saray çevresi ve halk, dönemin bir diğer ünlü devlet adamı olan Koca Mustafa Paşa ile karışmasın diye onu “Küçük Mustafa Paşa” olarak çağırmaya başladı. İstanbul halkı arasında “Bursa’da Koca olan adamı İstanbul’da Küçük yaptılar” diye esprili dedikodular dönmüştür.

Sadrazamın Trajik Sonu ve Külhan Söylencesi

Kara Mustafa Paşa, II. Bayezid döneminde saray içi entrikalar ve yeniçeri isyanı sonucunda 1483’te idam ettirilmiştir. Paşa’nın trajik ölümünün ardından yaptırdığı hamamın üzerine bir ah çöktüğüne inanılırdı. Eski Cibali halkı arasında, tütünü zaman zaman zor çeken külhanı hakkında “Bani ahlı öldü, ateş bile bu hamamda rahat durmaz” şeklinde efsaneler türetilmişti.

Gül Camii ve Yer Altı Geçitleri Efsanesi

Hamamın yanı başındaki tarihi Gül Camii ile olan yakınlığı da anlatılara konu olmuştur. Semt sakinleri arasında, hamamın devasa külhanından çıkan sıcaklığın yer altından gizli kanallarla Gül Camii’nin altındaki mahzenleri ısıttığı söylenirdi. Hatta inşaat sırasında Bizans döneminden kalma ve Haliç’e kadar uzanan gizli geçitler bulunduğu kulaktan kulağa yayılmıştır.

Tütün Deposu Dönemindeki Mahalle Efsaneleri

1990’larda hamam kapanıp atıl kaldığı ve tütün deposu olarak kullanıldığı yıllarda, devasa zifiri karanlık kubbelerin altından geceleri sesler geldiği ve terkedilmiş bu alanda hamam cinlerinin gezindiği yönünde ürkütücü mahalle efsaneleri türetilmiştir. Restorasyon başlayıp mekan sanata açılana kadar bu dedikodular semtte canlı kalmıştır.

Küçük Mustafa Paşa Kimdir?

Hakkında akademik yayınlar ve tarihi belgeler dışında fazla bilgi bulunmayan Küçük Mustafa Paşa hakkında çeşitli kaynaklar farklı bilgiler vermektedir. Hatta aynı kaynaklarda dahi farklı bilgiler bulunmaktadır. Bunlara verilecek örneklerden bazıları aşağıda bulunmaktadır:

“Küçük” lakaplı Mustafa Paşa, Koca Mustafa Paşa ile aynı dönemde yaşamıştır. İsim benzerliğinden dolayı “Küçük” lakabı karışıklığı önlemek adına verilmiştir. Bozoklu olarak anılan ve 17. yüzyılda yaşamış olan Mustafa Paşa ise “Küçük Sipahi” olarak anılmaktadır. Bozoklu Mustafa Paşa Sultan İbrahim’in kızıyla evlenmiş ve saraya damat olmuştur. Aynı zamanda Kaptan-ı Derya olarak da görev almıştır. Her iki Mustafa Paşa da vezirlik yapmıştır.

“Kara” lakabı ile anılan Mustafa Paşa Fatih Sultan Mehmet ile II. Bayezid’in vezirliğini yapmışken, diğer Mustafa Paşa II. Mustafa’nın vezirliğini ve sadrazamlığını yapmıştır. Her iki Mustafa Paşa da saraya damat olmuştur. Kara lakaplı Mustafa Paşa da II. Bayezid’in kızı Hatice Sultan ile evlenmiştir.

Bu karışıklıkta bir nebze yol gösterici olan Bursa Pazarcık kasabası vakfiyesi bilgileridir. Çünkü Kara lakaplı Mustafa Paşa’nın buradaki vakfiyeye gelir getirmesi için İstanbul’da 1477 yılında hamam yaptırdığı bilgisi vakfiyede geçmektedir. Ancak burada da Mustafa Paşa’nın babası hakkında farklı bilgiler bulunmaktadır. Biz yine de hamamı yaptırdığı düşünülen her iki Mustafa Paşa hakkında kısa bilgiler vermeden bu bölümü tamamlamayalım.

Bozoklu “Küçük Sipahi” Mustafa Paşa

II. Mustafa’nın sadrazamlığını yapmıştır. “Daltaban” olarak da anılmaktadır. On bir ay gibi kısa bir süre vezirlik yapan Küçük Mustafa Paşa, Osmanlı tarihinde aynı zamanda Bozoklu Mustafa Paşa olarak da geçmektedir.

1638 yılında doğmuş olup 1698 yılında vefat etmiştir. Halk arasında “Küçük Sipahi” lakabı ile bilinmektedir. Mustafa Paşa, 1681 yılında vezirlik rütbesi ile Kaptan-ı Derya olarak atanmıştır. Sakız adasında Fransız donanmasına karşı başarı sağlamış ve sonraki yıllarda da Osmanlı donanmasına destek için çeşitli boylarda savaş gemileri yaptırmıştır. 1684 yılında görevinden azledilmiştir. 1690 yılında Şam Valisi olarak görev yapmış ve Sultan İbrahim’in kızı ile evlenerek saraya damat olmuştur. 1691 yılında Trablusşam’a vali olarak atanmıştır. 1692 yılında ise ikinci vezirliğe getirilmiştir. 1693 yılında sadrazamlığa getirilmiş ve Avusturya seferine katılmıştır. 1694 yılında sadrazamlıktan azledilmiştir. 1698 yılında İstanbul Sedaret Kaymakamlığı yaptığı esnada vefat etmiştir. Mezarı Edirne’de hat yazıları ile ünlü Eski Camii yakınındaki Üç Şerefeli Camii kabristanındadır.

Kara Lakaplı Mustafa Paşa

Ne zaman doğduğu hakkında bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak Fatih Sultan Mehmet zamanında 1470 yılında vezirlik yapmaya başlamış ve 1475 yılında bu görevinden azledilmiştir. II. Bayezid’in şehzadeliğinde Amasya’da yanında bulunmuştur ve 1481 yılında tekrar vezirlik görevi kendisine verilmiştir. Diğer Mustafa Paşa da iki defa vezirliğe getirilmiştir.

Ölümü hakkında da farklı bilgiler mevcuttur. Kimi kaynaklara göre Fatih’in ölümü sonrasında tutuklanıp idam edilmiştir. Kimi kaynaklara göre ise idam edilmeyip Bursa Sancakbeyi görevi verilmiş ve 1483 yılında burada öldürülmüştür. Mezarı Bursa’dadır.

Sonuç

Bir gün Fener Balat gezisi planı yaparsanız turunuzun içine Küçük Mustafa Paşa Hamamı’nı kesinlikle dâhil etmelisiniz. Dileriz bu tarihi yapıya uğradığınızda içine de girebilir ve dönemin mimari unsurlarını yapı bütünüyle görebilirsiniz.

Bu yapıyı gezmemize olanak sağlayan, detaylı bilgiler aktaran ve bu örnek uygulamayı gerçekleştiren Y. Mimar Pelin Çelik’e içten teşekkürlerimizi de iletmeyi borç biliyoruz.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Çevresinde Gezilecek Yerler

Küçük Mustafa Paşa Hamamı’nı ziyaret ettikten sonra, Haliç kıyısındaki bu tarihi Cibali-Fener rotasını yürüyerek keşfetmek İstanbul’un çok kültürlü geçmişine tanıklık etmek için mükemmel bir fırsattır. Hamamın hemen yanı başından başlayıp Fener ve Balat’a doğru uzanan kısa yürüme mesafesindeki öne çıkan duraklar şunlardır:

Gül Camii

Hamamın tam karşısında yer alan ve Bizans döneminde Aya Theodosia Kilisesi olarak inşa edilmiş anıtsal bir yapıdır. Fatih Sultan Mehmed veya II. Bayezid döneminde camiye dönüştürülen yapı, Doğu Roma tuğla işçiliği ile Osmanlı kalemişi süslemelerini aynı çatı altında birleştirir. Altındaki esrarengiz Bizans dehlizleri ve fetih günü kilisenin güllerle donatılmasına dayanan efsanevi ismiyle öne çıkar. Hamamdan sadece 1-2 dakikalık yürüme mesafesindedir.

Balat Gül Cami
Balat Gül Cami

Fener Rum Patrikhanesi (Aya Yorgi Kilisesi)

Fener semtine doğru yürümeye devam ettiğinizde karşınıza çıkan Patrikhane, Doğu Ortodoks dünyasının manevi merkezidir. Altın kaplama ikonostasisi, tarihi dini mozaikleri ve asırlık atmosferiyle öne çıkar. Hamamdan yürüyerek yaklaşık 10-12 dakika mesafededir.

İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi Aya Yorgi Rum Patrikhane Kilisesi İkonostasis detayları
İstanbul Rum Ortodoks Patrikhanesi Aya Yorgi Rum Patrikhane Kilisesi İkonostasis detayları

Kadir Has Üniversitesi (Tarihi Cibali Tütün Fabrikası) & Rezan Has Müzesi

Tarihi Cibali Tütün Fabrikası binasının titizlikle restore edilmesiyle hayata geçirilen yapı, endüstriyel mirasın günümüze kazandırılmış en güzel örneklerinden biridir. Üniversite bünyesindeki Rezan Has Müzesi, bölgenin binlerce yıllık arkeolojik geçmişine ışık tutan zengin koleksiyonlara ev sahipliği yapar. Hamamdan Haliç sahiline doğru 5 dakikalık kısa bir yürüyüşle ulaşılabilir.

Tarihi Cibali Kapısı

İstanbul surlarının Haliç cephesinde yer alan tarihi kapı, adını İstanbul’un fethi sırasında surları aşan Cebe Ali Bey’den alır. Osmanlı ve Bizans sur dokusunu bir arada görebileceğiniz otantik bir geçittir. Kadir Has Üniversitesi’nin hemen yanı başında bulunur.

Bulgar Sveti Stefan Kilisesi (Demir Kilise)

Haliç kıyısında yer alan yapı, Viyana’da dökme demirden imal edilip parçalar halinde getirilerek monte edilmiş, dünyadaki ender demir kiliselerden biridir. Neogotik mimarisi ve altın sarısı kubbeleriyle dikkat çeker. Fener sahil yolunda, hamamdan yaklaşık 12-15 dakikalık yürüyüş mesafesindedir.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İstanbul’un Fatih semtinde bulunan bu tarihi yapı hakkında ziyaretçilerin ve araştırmacıların zihnini kurcalayan, mimari ve kültürel detaylara dair en çok merak edilen soruları sizler için yanıtladık.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı hangi tarihi olaylara ve sergilere ev sahipliği yapmıştır?

Tarihi hamam, 2018 yılında düzenlenen 1. Yeditepe Bienali kapsamında “Mekândan Taşanlar” sergisine ev sahipliği yapmıştır. Yapı, özgün mimari atmosferiyle çağdaş sanat etkinlikleri ve bienaller için İstanbul’daki prestijli mekanlardan biri haline gelmiştir.

Hamamın tütün deposu olarak kullanıldığı dönem ne zamandır?

Küçük Mustafa Paşa Hamamı, tarihi süreç içerisinde işlevini kaybedip kaderine terk edildiği dönemlerde, uzun yıllar boyunca depo olarak kullanılmış ve özellikle semtteki ticari faaliyetlere bağlı olarak tütün deposu işlevi görmüştür. 2013-2018 yılları arasındaki restorasyonla bu atıl durumdan kurtarılmıştır.

Hamam restorasyonunda hangi özel koruma teknikleri uygulandı?

2013-2018 restorasyon sürecinde yapının nem, su ve bitkilenme sorunlarını çözmek amacıyla özgün küfeki taşı ve Horasan harcı ile güçlendirme yapılmıştır. Yapının aslına uygun olarak çağdaş tekniklerle restore edilmesi, akademik camiada örnek bir koruma projesi olarak değerlendirilmektedir.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı çevresinde gezilecek diğer tarihi yerler nerelerdir?

Hamam, Fatih Çarşamba ve Cibali sınırında yer aldığı için hemen yanı başındaki Gül Camii (eski Euergetes Manastırı Kilisesi), tarihi Cibali Karakolu, Cibalikapı ve yürüyüş mesafesindeki Fener-Balat tarihi sokakları ile birlikte aynı rota üzerinde gezilebilir.

Küçük Mustafa Paşa Hamamı’nın mimari restorasyon projesini kim yürüttü?

Yapının 2007 yılındaki akademik tez çalışmalarıyla başlayan; rölöve, restitüsyon ve uygulama süreçlerini içeren örnek restorasyon projesi Y. Mimar Pelin Çelik ve ekibi tarafından gerçekleştirilmiştir.

Ayrıca İlgili Linkler: