Cumalıkızık köyü gezilecek yerler listesini keşfetmeye başlamadan önce, bu tarihi dokunun tam ortasında kaybolmak isteyen gezginlerin en çok merak ettiği “Cumalıkızık nerede”, “Cumalıkızık’a nasıl gidilir” sorularının yanıtlarını aramak ve köyün asırlık tarihçesi ile Cumalıkızık evleri ve özellikleri hakkında bilgi edinmek, yapacağımız bu benzersiz seyahatin ilk adımı olacaktır.
Bursa tarihi Cumalıkızık Köyü ve evleri, Türk ve Osmanlı mimarisine dair yapılarıyla birlikte günümüze kadar çok iyi olarak korunmuş olan, Bursa’da gezilecek yerler içinde başı çeken ve 700 yıl boyunca yaşayan en güzel Anadolu’daki eski Türk köyü örneklerden biridir. Bundan dolayı köy, Bursa’da ve Marmara bölgesinde gezilecek yerlerden biridir.
Cumalıkızık Köyü’nün Önemi
Gerek temiz havası, gerekse sakinlikten hoşlanan tarih ve doğa severlerin Cumalıkızık Köyü’ne kesinlikle gitmesi gerektiğini düşünmekteyiz. Cumalıkızık Köyü gezilecek yerler listemize geçmeden önce bu köyün önemini bilmemiz gerekmektedir.
Peki, Cumalıkızık Köyü’nün önemi nereden geliyor? Burası, sadece asırlık mimarisiyle değil, 700 yıllık köklü geçmişiyle Osmanlı kırsal yaşam tarzını günümüze kadar kesintisiz taşıyan yaşayan bir kültür mirasıdır.
Köyün asıl önemi, erken Osmanlı döneminin sivil mimari dokusunu, vakıf köyü düzenini ve geleneksel yaşam kültürünü bir bütün olarak bugüne ulaştırabilmiş dünyadaki nadir yerleşimlerden biri olmasıdır. Hem mimari açıdan kerpiç, ahşap ve taşın asırlık uyumunu sergilemesi hem de tarihi açıdan imparatorluğun kuruluş yıllarına ışık tutması, burayı sıradan bir köyden çok daha öteye taşır. Anadolu’daki eski Türk köyü örneklerinin en değerlilerinden biri olan bu yerleşim, tam da bu öneminden dolayı hem Bursa’da hem de Marmara Bölgesi’nde gezilecek yerlerin en başında yer almaktadır.
Tabii bu tarihi önemi yerinde hissetmek için öncelikle ulaşım konusunu çözmek gerekiyor. Cumalıkızık köyü nerede diye soracak olursanız; Bursa ilimizin merkezinde Yıldırım ilçesine bağlı tarihi bir köydür. Cumalıkızık köyüne nasıl gidilir sorusu ise, aslında basit yanıtlarla başlayıp, yolda biraz zorlaşmaktadır.
Köy, Eskişehir yolu üzerinde olup anayol üzerinde tabelaları bulunmaktadır. Ama sapaktan sapıldıktan sonra ne yazık ki bir karmaşa yaşanmaktadır. Çünkü sadece anayoldan çıkarken tabela var, ancak sonrasında yok. Köye araba ile çıkılmakta olup, hafta sonları köy ilkokulunun bahçesine park edilebilmektedir. Parktaki bekçiye neden tabela konusunda sıkıntı var dediğimizde, aldığımız cevap köy muhtarının bu konuda çalışmasının olduğudur.
Cumalıkızı Köyü Kısa Bilgiler Tablosu
📊 Bir Bakışta Cumalıkızık Köyü Kimlik Kartı
| Özellik | Detaylı Bilgi |
|---|---|
| Köyün Konumu | Bursa ili, Yıldırım ilçesi merkezinde, Uludağ’ın kuzey etekleri |
| Kuruluş Tarihi | Erken Osmanlı Dönemi (Yaklaşık 1300’lü yılların başı) |
| Yaşı | 700 yılı aşkın bir geçmişe sahiptir |
| UNESCO’ya Giriş | 2014 (Türkiye’den listeye giren 998. alan olarak tescillenmiştir) |
| Toplam Ev Sayısı | Toplam 270 ev bulunmakta olup, bunlardan 180’i aktif olarak kullanılmaktadır. |
| Mimari Karakteristiği | Alt katları taş (kargir), üst katları ahşap iskelet arası kerpiçten yapılmış, iç sofalı geleneksel konutlar |
| En Çok Neyi Meşhur? | Renkli cumbalı evleri, dar sokakları, meşhur köy kahvaltısı, taze ahududu/böğürtlenleri ve Cin Aralığı sokağı |
| İlginç Bilgi 1: Adın Sırrı | Çevre köylerdeki (Fidyekızık, Derekızık vb.) insanların toplu olarak cuma namazını kılmak için bu köyde toplanmasından dolayı adının “Cumalıkızık” kaldığı söylenir. |
| İlginç Bilgi 2: Saray Bağı | Osmanlı döneminde İstanbul’daki Topkapı Sarayı mutfağına meyve ve sebzeler doğrudan bu köydeki tarım arazilerinden gönderilirdi |
| İlginç Bilgi 3: Hürrem Sultan | Köydeki bazı tarihi yapıların ve arazilerin geçmişte Hürrem Sultan’ın İstanbul’daki Haseki Külliyesi vakfına gelir sağlamak amacıyla vakfedildiği bilinmektedir. |
| İlginç Bilgi 4: Sokak Altyapısı | Dar sokakların ortasına döşenen büyük kesme taşlar, sadece yağmur suyunu tahliye etmez; aynı zamanda kışın sokakların buz tutmasını engelleyecek bir zemin esnekliği sağlar |
Cumalıkızık Köyü’nde Neler Var? Ne Yapılır?
Cumalıkızık gezilecek yerler planınızı yapıp tabela karmaşasını da atlattıktan sonra sizi 700 yıllık bu büyüleyici atmosferde nelerin beklediğini merak ediyor olabilirsiniz. Cumalıkızık Köyü’nde neler var ve bu tarihi köyde bir gün nasıl geçer derseniz, işte kesinlikle yapmanız gerekenler:
- Meşhur Cumalıkızık Köy Kahvaltısını Deneyin (Ama Dikkatli Olun!): Köyün tarihi konaklarının avlularında veya asırlık ağaçların gölgesinde, tamamen organik ürünlerle hazırlanan o meşhur köy kahvaltısını yapmak buraya gelenlerin en büyük motivasyon kaynaklarından biridir. Ancak ufak bir gezgin uyarısı yapmadan geçmeyelim: Son yıllarda maalesef bazı işletmelerin fahiş fiyatlar uyguladığı, hazır/zincir market ürünlerini “köy ürünü” diye sunduğu ya da hizmet kalitesinde ciddi “üçkağıtlar” yaptığına dair şikayetler ve haberler sıkça karşımıza çıkıyor. Mağdur olmamak için kahvaltı yapacağınız mekana oturmadan önce mutlaka fiyatları net bir şekilde sorun, menüyü inceleyin ve gerekirse internetteki güncel kullanıcı yorumlarına göz atın.
- Taş Fırınlardan Sıcak Köy Ekmeği Alın: Sokakları gezerken burnunuza gelecek o nefis kokuyu takip edin; taş fırınlarda odun ateşinde pişen sıcacık, ekşi mayalı köy ekmeklerinin ve lokum gibi hamur işlerinin tadına bakın.
- Tarihi Sokaklarda ve Evlerin Arasında Kaybolun: Renkli kerpiç duvarları, ahşap çıkmaları ve asırlık kapı tokmaklarıyla her sokak size adeta bir fotoğraf stüdyosu sunacak. Ancak küçük bir gezgin uyarısı: Yerel halkın bir kısmı fotoğraflarının çekilmesinden pek hoşlanmıyor, çekim yapmadan önce mutlaka tatlı dille izin istemeyi unutmayın.
- Gizemli “Cin Aralığı” Geçidinden Geçin: Köyün güneydoğusundaki bu dünyaca ünlü dar geçitten geçerek Kurtuluş Savaşı’ndaki o tarihi kaçış anını ve efsaneyi yerinde hissedin.
- Cumalıkızık Köyü Müzesi’ni Ziyaret Edin: Sadece geçmişe değil, köy halkının milli mücadeleye ve Cumhuriyetimize olan bağlılığına da tanıklık etmek için bu müzeye mutlaka zaman ayırın.
- Köy Pazarından Alışveriş Yapın: Köyün girişindeki renkli pazara mutlaka uğrayın. Köylülerin tarımla uğraştığı ve zamanında Topkapı Sarayı’na kadar giden o meşhur, leziz meyvelerinden, organik ürünlerinden satın alarak hem harika tatlar deneyin hem de yerel halka destek olun.
Cumalıkızık’tan Ne Alınır? Alışveriş ve Yerel Pazar
Tarihi Cumalıkızık Köyü hakkında diyebileceğimiz şeylerden biri de, köyün girişindeki pazardan alışveriş yapmanızı istemek olacaktır. Çünkü Cumalıkızık gezilecek yerler listesinde köyün pazar yeri de bulunmaktadır. Köy halkı tarımla uğraşmakta ve İstanbul, Osmanlı İmparatorluğunun başkenti olduğu zamanlarda Cumalıkızık köyünden Topkapı Sarayı‘na sebze ve meyve gittiğini düşünürsek eğer, alışveriş yapmak hem köylülere maddi bir kazanç sağlayacak hem de gerçekten leziz ürünler tatmış olacaksınız.
Cumalıkızık Pazarından Alabileceğiniz En Doğal Lezzetler
Pazarda gezerken saray mutfağına layık bu taptaze ve el emeği ürünleri tezgahlarda bulabilirsiniz:
- Taze Ahududu ve Böğürtlen: Köyün en meşhur meyveleridir. Mevsiminde gittiyseniz taptaze, diğer mevsimlerde ise nefis şuruplarını ve reçellerini bulabilirsiniz.
- Ev Yapımı Tarhana ve Erişte: Köylü kadınların asırlık tariflerle hazırlayıp kuruttuğu, tamamen doğal kışlık hazırlık ürünleri.
- Kozalak Reçeli: Akciğer dostu olarak bilinen ve Uludağ’ın eteklerinden toplanan kozalaklarla yapılan şifalı ve çok özel bir reçel türü.
- Köy Ekmeği ve Gözleme: Taş fırınlarda odun ateşinde pişen, günlerce taze kalan ekşi mayalı dev köy ekmekleri.
Cumalıkızık Köyü Tarihçesi
Cumalıkızık köyü gezilecek yerler başlığının önemini anlamak için köyün tarihçesini bilmek gerekmektedir ve köyün tarihçesi ile ilgili çeşitli söylentiler vardır. Bunlardan bir tanesi Oğuz Türklerinin Kızık Boyu ile ilgilidir. Osmanlı devleti zamanında vergi ile ilgili tahrir defterlerinde ve Türkmenler ile ilgili bazı kaynaklarda Kızık Boyu adına rastlanmaktadır.
Oğuz boylarının Anadolu’ya göç dalgaları sırasında bu bölgeyi yurt edinmesi, köyün asırlık kültürünün de temelini atmıştır. 14. yy’a ait Osmanlı Tahrir defterlerindeki kayıtlarda o yüzyılın başında Anadolu’da yirmi sekiz adet ‘Kızık’ yer adı geçmektedir. Bunlardan 5 tanesi Bursa’da yer almakta, diğerleri Anadolu’ya yayılmış durumdadır.
Bazı araştırmacı yazarlara göre Bursa’da bulunan ve sonu ‘kızık’ ile biten köy isimleri, Cumhuriyetimizin ilk yıllarında Bursa Halkevi’nin yaptığı bir araştırmaya göre dağ eteği ile vadiler arasında kaldıkları için bu adı almışlardır. Oysa aynı şekilde kurulan ve Bursa iline yakın olan köylerde bu şekilde bir isim bulunmamaktadır. Cumalıkızık köyü ile civardaki diğer köyler İpek yolu güzergahına yakın bir şekilde bulunmaktadır. Durum böyle olunca Kızık Boyu’nun bu şekilde Bursa’ya gelerek buralara yerleşmesi daha makul görünmektedir.
Bir diğer söylentiye göre ise Osmanlıların Bursa’yı fethetmesi ile bu civara getirildiğine dairdir. Öyle ki 1302 yılındaki Dimboz Savaşı ile 1306 yılındaki II. Tekfur Savaşı sonrasında buraya yerleştikleri düşünülmektedir. 1865 yılına ait bir vakfiye belgesinde, Cumalıkızık Köyü’nün 1339 yılında kurulduğu düşünülen Orhan Gazi Vakfı’na bağlı olduğu belirtilmektedir.
Bu söylentiler ışığında Cumalıkızık Köyü’nün tarihçesi 700 yılı aşmaktadır.
Adım Adım Cumalıkızık Tarih Kronolojisi
Köyün kuruluşundan günümüze uzanan tarihi serüvenini daha net görebilmek için önemli dönüm noktalarını şu şekilde takip edebilirsiniz:
- Oğuz Göçleri Dönemi: Oğuz Türklerinin Kızık Boyu, bölgeye gelerek ilk yerleşim adımlarını attı.
- 1302 Yılı: Dimboz Savaşı sonrasında bölgedeki Türk yerleşim izleri iyice yoğunlaşmaya başladı.
- 1306 Yılı: II. Tekfur Savaşı sonrasında Kızık Boyu’nun köye tamamen ve kalıcı olarak yerleştiği düşünülmektedir.
- 1339 Yılı: Köyün bağlı olduğu bilinen Orhan Gazi Vakfı bu dönemde kuruldu.
- 14. Yüzyıl Başları: Osmanlı Tahrir Defterleri kayıtlarına göre Anadolu’daki 28 “Kızık” yer adından 5 tanesinin Bursa’da olduğu resmen belgelendi.
- 1865 Yılı: Cumalıkızık Köyü’nün Orhan Gazi Vakfı’na bağlı olduğunu resmi olarak tescilleyen vakfiye belgesi düzenlendi.
- Cumhuriyetin İlk Yılları: Bursa Halkevi, bölgedeki “Kızık” isimlerinin kökeni üzerine ilk bilimsel coğrafi araştırmaları gerçekleştirdi.
- 1999 – 2001 Yılları: Büyükşehir Belediyesi, Valilik ve UNESCO işbirliğiyle köydeki tarihi evler için ilk kapsamlı restorasyon ve “giydirme” çalışmaları başlatıldı.
- 2014 Yılı: Cumalıkızık, barındırdığı eşsiz tarihi değerlerle Türkiye’den UNESCO Dünya Mirası Listesi‘ne 998. alan olarak kabul edilerek tescillendi.
Peki bu tarihi Osmanlı köyüne gittiğimizde nasıl bir mimariyle, siluet ile karşılaşacağız?
Bursa Cumalıkızık Köyü Tarihi Evleri ve Mimari Özellikleri
Geleneksel Türk evlerinin yapımını yöresel alışkanlıklar, gelenekler, iklim koşulları, ekonomik koşullar ve yöresel mimari etkilemektedir. Osmanlıların ilk başkenti olan Bursa’da bütün olarak mimari özelliklerini koruyan bir başka yerleşim yoktur. Ancak Bursa’nın genelinde parça parça olsa da bu tür geleneksel evlere rastlamak mümkündür. Doğal olarak Cumalıkızık köyü gezilecek yerler listesinin en başında da buradaki tarihi köy evleri gelmektedir.
Bu asırlık yerleşimi dünya çapında benzersiz kılan en önemli unsur, tarihi Türk evleri mimarisinin günümüze kadar ulaşan o büyüleyici dokusudur. Cumalıkızık Köyü geleneksel evlerindeki belirgin özellikler, evlerin mimari olarak genelde ‘iç sofalı’ tipte olması ve yapı olarak da alt katlarının taş (kargir), üst katlarının ise ahşap iskelet üzerine kerpiçten olmasıdır. Fotoğraflarda da görüleceği üzere, geleneksel kırsal konutları genel itibariyle günümüze kadar korunmuştur. Bu tarihi evlerin alt katları genellikle ahır ve kiler olarak kullanılmakta, üst katlarını ise ev sakinlerinin yaşam alanları oluşturmaktadır.
Cumalıkızık’ın geleneksel evlerinin üst katları çıkmalı veya çıkmasız oluşlarına göre farklılık göstermektedir. Sokağa bakan cephelerde pencerelerin sayısı ve düzeni, cephenin genişliğine göre farklıdır. Çıkmaların oluşturduğu bu düzen, biz ziyaretçiler için gözden kaçmayan bir perspektif oluşturmaktadır. Ayrıca bu çıkmaları destekleyen ve mimari literatürde ‘eliböğründe’ veya ‘payanda’ olarak da geçen destekler de bir detay olarak görülmeye değerdir. Çatılar ise genelde beşik ve kırma tiplerinde yapılmıştır ve çatılar alaturka kiremittendir.
700 yıllık bu dokuda yürürken, tarihi Osmanlı evleri detaylarının en ince ayrıntısına kadar korunduğunu göreceksiniz. Birçok geleneksel evin, iç avluya açılan dış kapılarının tokmakları veya halkaları da görülmeye ve fotoğraflanmaya değerdir. Döküm tekniği ile yapılan ve özellikle halka biçimdeki bu kollar zamanın maden işçiliği hakkında da bilgi vermektedir.
Geleneksel Cumalıkızık ve Türk Evlerinin Özellikleri
Cumalıkızık sokaklarında hayranlıkla izleyeceğiniz o tarihi Osmanlı evleri ve geleneksel mimari yapılar, belirli ortak yapısal özelliklere sahiptir. Bu yapıların en belirgin karakteristiklerini şu şekilde sıralayabiliriz:
- İç Sofalı Plan Tipi: Evler mimari açıdan genellikle geleneksel Türk evi tasarımının en yaygın örneği olan “iç sofalı” düzende inşa edilmiştir.
- Karma Yapı Malzemesi (Taş ve Kerpiç): Yapıların alt katları dayanıklılık ve güvenlik amacıyla taştan (kargir) örülürken, üst katları ahşap iskelet üzerine kerpiç dolgu kullanılarak tamamlanmıştır.
- Fonksiyonel Kat Kullanımı: Evlerin sokakla doğrudan temas kuran alt katları genellikle ahır ve kiler (depolama) amacıyla kullanılır; üst katlar ise tamamen aile sakinlerinin sıcak yaşam alanlarını oluşturur.
- Estetik Çıkmalar ve Eliböğründeler: Sokağa bakan cephelerde yer alan çıkmalı yapılar, sokaklara derin bir perspektif kazandırır. Bu ahşap çıkmaları alttan destekleyen ve mimari literatürde “eliböğründe” ya da “payanda” denilen destekler ise görülmeye değer en özel estetik detaylardandır.
- Pencerelerin Düzeni: Sokağa bakan cephelerdeki pencerelerin sayısı ve yerleşimi, cephenin genişliğine göre özel olarak ayarlanmıştır ve içeriye maksimum ışık girmesini sağlar.
- Alaturka Kiremitli Çatılar: Evlerin çatıları genellikle geleneksel beşik ve kırma çatı tiplerinde tasarlanmış olup, üzeri alaturka kiremitlerle kaplanmıştır.
- Tarihi Maden İşçiliği (Kapı Tokmakları): Birçok geleneksel evin iç avluya açılan dış kapılarındaki döküm tekniğiyle yapılmış halka biçimli kapı tokmakları, o dönemin üstün maden işçiliğini günümüze taşımaktadır.
Bursa Tarihi Cumalıkızık Köyü Sokakları ve “Cin Aralığı”
Cumalıkızık köyünde sokaklar dar olarak yapılmış ve bir düzene bağlı değildir. Kesme taştan yapılmış sokaklar ortaya doğru bir eğim gösterir ve ortalardaki taşlar biraz daha büyüktür. Bunun sebebi yağmur mevsimlerinde zaten bir yamaçta kurulmuş olan köyün sokaklarından rahatça suların akmasının istenmesidir.
Ancak bu tarihi dokuyu keşfederken dikkat etmeniz gereken ufak bir detay var. Dar olan sokaklarında tarlaları ile ilgilenen köylüleri traktörleriyle sık bir biçimde görebilirsiniz, öyle ki birçok yerde traktör geçerken sokakta yürümeniz zorlaşabilir.
Gizemli “Cin Aralığı” (Şeytan Çıkmazı) Hikayesi
Cumalıkızık Köyü gezilecek yerleri listesindeki en önemli yerlerden biri de köyün güneydoğu tarafında kalan ‘cin aralığı’ veya ‘şeytan çıkmazı’ denilen sokaktır. Burası, Cumalıkızık sokakları arasında şüphesiz en çok merak edilen ve ziyaret edilen noktaların başında geliyor. Bu daracık geçidin ardında ise tüyleri diken diken eden tarihi bir efsane yatıyor:
Efsaneye göre Kurtuluş Savaşı zamanında Anadolu’yu istila eden Yunan askerleri, köye gelir ve köy halkını camiye toplar. Bir fırsat yakalayan köylüler camiden kaçarak bu sokağa girer. Sokağın sonunda sadece bir insanın geçebileceği genişlikte bir aralık vardır. Ancak sokağın ortasından bile bakılsa burası çıkmaz sokak olarak görülmektedir.
Köylülerin peşine düşen Yunan askerleri sokağın ortasına geldiklerinde, çıkmaz sokağa girdiklerini düşünerek, köylülerin nasıl yok olduğunu(!) anlayamaz. Bu sokağın adı, bu olay neticesinde ‘cin aralığı’ veya ‘şeytan çıkmazı’ olarak kalmıştır. Günümüzde bu dar geçitten geçmeye çalışmak, köyü ziyaret eden her gezginin mutlaka deneyimlediği eğlenceli ve heyecan dolu bir aktivitedir.
Cumalıkızık Köyü Müzesi ve Eserleri
Köyün içinde ayrıca Cumalıkızık Köyü Müzesi bulunmaktadır. Cumalıkızık Köyü gezilecek yerler listesi içinde yer alan ve köyün tarihçesini ve kurulduğu günden itibaren köyde yaşamış önemli ailelerini eşyalarını anlatan müze görülmeye değer. Özellikle Cumhuriyetimizin yeni kurulduğu yıllarda, ulu önder Atatürk’e bağlılığın da müzesi olarak görebiliriz bu müzeyi; köyden çıkan ve kendi tarihinin siyasi ve sosyal hayatında öne çıkan aileleri tanıtan bu müzeyi gezmek için iki saatinizi ayırmanız gerekmektedir.
Cumalıkızık Müzesi’nde Görülmesi Gereken Önemli Eserler
Peki Cumalıkızık Köyü gezilecek yerler listesindeki müzede zaman yolculuğu yaparken köy halkının geçmişte gündelik ve sosyal yaşamda kullandığı, mutlaka yakından incelemeniz gereken öne çıkan etnografik eserler şunlardır:
- Aydınlatma ve Isınma Araçları: Elektriğin olmadığı dönemlerde evleri aydınlatan asırlık gaz lambaları, kandiller ve kış aylarında konakları ısıtan tarihi mangallar ile bakır ısıtıcılar.
- Tarihi At Arabaları ve Semerler: Müzenin bahçe bölümünde sergilenen ve geçmişte köy içi taşımacılığın ve tarımın en önemli parçası olan ahşap at arabaları ile el işçiliği semerler.
- Geleneksel Tarım ve Üretim Aletleri: Eski dönemlerde zeytin ve üzüm işlemek için kullanılan devasa dibek taşları, ahşap yalaklar ve geleneksel üzüm çiğneme tekneleri.
- Dövme Bakır Mutfak Eşyaları: Osmanlı kırsal yemek kültürünün zarafetini yansıtan el emeği bakır kazanlar, ibrikler, tepsiler ve şamdanlar.
- Dev Geyik Boynuzu: Uludağ’ın derin ormanlarında bir zamanlar sürüler halinde yaşamış olan yabani geyiklerden günümüze kalan ve müzenin en çok dikkat çeken parçalarından biri olan devasa geyik boynuzu.
Cumalıkızık Köyü UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde
Köyün asırlık değerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılması için yürütülen çalışmalar, buranın küresel bir miras olarak tescillenmesini sağlamıştır.
Köyde bulunan evlerin 17 tanesi 1999 ile 2001 yılları arasında Büyükşehir Belediyesi, Valilik ve Unesco işbirliği ile giydirme tekniğiyle restore edilmiştir. Köyde 2007 yılına kadar çalışmalar yapılmıştır. Toplamda 147 yapının, 24’nün iyi durumda olduğu, 30’unun basit, 32’sinin orta, 26’sının kapsamlı onarım görmesi gerektiği, geri kalanında ise rekonstrüksiyon uygulanmasının gerektiği ortaya çıkmıştır.
Tüm yapılan çalışmalarla Köy geneli, 2014 yılında 998. alan olarak Türkiye’den UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girmiştir. Bu tescil, Cumalıkızık UNESCO koruması altındaki benzersiz değerini tüm dünyaya kanıtlarken, köyün turizm potansiyelini de zirveye taşımıştır. Günümüzde de bu küresel miras statüsü, köyün aslına uygun şekilde korunarak yaşatılmasındaki en büyük güvencelerden biridir.
Son olarak, gittiğimiz, ziyaret ettiğimiz yerleri mümkün olduğunca temiz tutalım lütfen. UNESCO gibi bir kurumun ‘Dünya Mirası Listesi’ne aldığı bir yerleşim biriminin sokaklarında gezerken çöp atmak, sadece kendi kültürünüzü ve bencilliğinizi göstermektedir.
Cumalıkızık Köyü Gezilecek Yerler Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Cumalıkızık gezisine çıkmadan önce ziyaretçilerin arama motorlarında en çok arattığı ve merak ettiği soruların yanıtlarını tek bir yerde derledik:
Evet, kesinlikle tarihi bir mekandır. Cumalıkızık, Osmanlı İmparatorluğu’nun kuruluş yıllarına (erken dönem Osmanlı sivil mimarisine) dayanan, 700 yılı aşan geçmişiyle yaşayan en önemli tarihi mekanlardan biridir. Sokak yapısı, anıtsal ağaçları ve evleriyle bir bütün olarak koruma altındadır.
Köyün hikayesi, 1300’lü yıllarda Oğuz Türklerinin Kızık boyunun Uludağ eteklerine yerleşmesiyle başlar. Rivayete göre çevre köylerdeki insanlar cuma namazı için bu köyde toplandıklarından buraya “Cumalıkızık” denilmiştir. Bir diğer tarihi hikayesi ise Orhan Gazi Vakfı’na bağlı bir vakıf köyü olarak kurulmuş olmasıdır.
Cin Aralığı (Şeytan Çıkmazı), köyün güneydoğusunda yer alan, genişliği yaklaşık 60-70 santimetre olan dünyanın en dar sokaklarından biridir. Hikayesi Kurtuluş Savaşı’na dayanır: Köyü basan Yunan askerlerinden kaçan köylüler bu dar aralıktan geçerek kurtulur. Arkalarından gelen askerler sokağın çıkmaz olduğunu düşünüp kimseyi bulamayınca “Bu iş olsa olsa cinlerin işidir” derler ve sokağın adı böyle kalır.
Cumalıkızık, Osmanlı’nın kuruluş dönemindeki kırsal mimariyi, geleneksel yaşam kültürünü ve sokak dokusunu 700 yıl boyunca hiç bozmadan günümüze ulaştırabilen dünyadaki ender yerlerden biridir. Bu benzersiz bütünlüğü ve tarihi önemi nedeniyle 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kabul edilmiştir.
Cumalıkızık Köyü, Bursa ilinin merkez ilçelerinden biri olan Yıldırım ilçesine bağlıdır. Uludağ’ın kuzey eteklerinde kurulmuş tarihi bir yerleşimdir.
Cumalıkızık en çok; sokağa taşan cumbalı tarihi evleri, dar taş sokakları, meşhur köy kahvaltısı, sıcak taş fırın ekmekleri ve köy pazarında satılan taze ahududu ile böğürtlenleri ile meşhurdur.
Cumalıkızık Olayı, Kurtuluş Savaşı (1922) Yunan işgali sırasında köyün tamamen yanıp kül olmaktan kurtulmasını sağlayan tarihi bir kahramanlık hikayesidir.
Yunan askerleri köyü yakmayı planlarken, Hüseyin adındaki bir köylü çocuğu dağda milli çetelerle (Türk askerleriyle) karşılaşır. Çete reisinin yönlendirmesiyle köye koşan Hüseyin, muhtarın odasına girerek büyük bir heyecanla “Askerlerimiz toplarıyla tüfekleriyle geliyor, kurtulduk!” diye bağırır. Bu sözlerin Yunan kulaklarına gitmesi ve köyün çevresindeki Türk askeri hareketliliği sayesinde düşman kuvvetleri paniğe kapılarak köyü tamamen yakamadan geri çekilmek zorunda kalır. Bu olay, köyün asırlık ahşap mimarisinin bugün bile ayakta kalmasını sağlayan en mucizevi dönüm noktalarından biridir.
Ayrıca İlgili Linkler:
Cumalıkızık köyü görselleri ve fotoğraf albümü
UNESCO Dünya Mirası Listesi Türkiye
Marmara bölgesi antik kent ve tarihi şehirleri
Marmara bölgesi tarihi yer ve antik şehir fotoğrafları